Кәсіпорынды стратегиялық басқаруды жетілдіру жолдары

       Есеп саясатын нақтылы іске  асырып, мұның өзін тәжірибеде  басшылыққа алу үшін осы ұйымның  орналасқан мекен-жайы бойынша  қызмет атқаратын салық органымен  мүмкін болатын айырмашылықтарда, есеп жүйесіндегі аздаған өзгерістерді және бұларды реттеудің жолдарын келістіруі қажет.

       Ұйымдардағы есеп саясатын қалыптастыру  үшін мына төмендегідей кезеңдік  шараларды орындау қажеттігін  туындайды.(кезеңдік принципі)

• есеп саясатының мақсатын,міндетін,қажеттілігін, шешімін және аналитикалық көрсеткіштер тізімін, бухгалтерлік есеп көрсету,есеп саясаты өрісінде шешім қабылдауға қажетті құжаттарды дайындау т.б.шараларды белгілеп іске асыру үшін арнайы комиссия құрылады. Комиссияның құрамына тек бухгалтерлік қызмет атқарушылар ғана емес, өндірістің технологиясын жақсы білетін, қаржыландыру мен қаржы қызметін атқарушы тәжірибелі,мамандар құқықтық қызмет бөлімі және басқада бөлімдердің кәсіби деңгейі жоғары мамандары қатынастырылады. Қажет деп танылған жағдайда басқада мамандырылған сыртқы ұйымдардың мамандары да шақырылды.
• Есеп сеясатына тән қажетті құжаттар, басқа да қабылданған шешімдер мен нормативтік құжаттар, есеп саясаты өрісіндегі объектілер тізімі, сондай-ақ шешілетін мәселелердің кезеңдік жолдары мен сабақтастығы анықталады.
• Есеп жүргізудегі қолданылатын әдістер мен ережелер және таңдалып алынған есеп саясатының әдістерін арнайы өкілетті органдармен келісу және бұл органдарға ресми түрде хабарлаудың тәртібі бекітіледі.

       Есеп саясаты жөніндегі мәлімеььер  мен ақпарат негізінен қаржы  есебінің маңыздылығын түсіну үшін «КАМКОР-АҚТАУ» АҚ жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне қажет. Ұймдардағы есеп саясатын қалыптастыру үрдісінің негізгі мақсаты қаржы есебінің элементтері мен әдістерінің негізін ашып көрсету және салық есебі мен басқарушы есеп көрсеткіштерінің қаржылық қорытындыға әсер етушілігін тұжырымдау болып табылады. Іс-тәжірибеде бухгалтерлік есеп жүргізу өрісінің құрамдас бөлігі болып табылатын есеп саясатының негізгі элементтері төмендегі объектілер қалыптасады:

              Негізгі құралдарды бағалау, қайта бағалау және тозу әдістері.

         Мұнда бүтіндей тозып, жарамсыз  болған негізгі құралдары қайта  бағалау мен есептен шығару  жөнінде қолданылатын әдістер  ішінен осы ұйымға тән ыңғайлы  әдісті таңдап, тәжірибеде қолдану  жолы анықталады. Бухгалтерлік есеп мәліметі бойынша бастапқы құнын түгелімен өндіріске, қызмет көрсетуге жұмсап тауысқан, әйткеніменде әлі де пайдалану мүмкіндігі бар негізгі құралдарды қайта бағалау, немесе бұларды айырбастау үшін қолданылатын әдісті ашып көрсету қажет. Бағаланған негізгі құралдар сомасы тозу соманы және салық салу базасының сомасына көбейтеді. Құны жағынан түгелімен тозуға ұшыраған негізгі құралдарды бағалау мен қайта бағалау ушін;

• Ағымдағы бағамен бағалау:
• Бұларды жою жөніндегі бағалау әдістерінің бірі көрсетіледі;

       Негізгі құралдарды қайта бағалап,  кіріске алу үшін индекстік  және тікелей бағалау әдістерінің  бірі қолданылады. Қайта бағалаудың  нәтижесінде құны көбейген негізгі  құралдардың сомасы баланстың  актив жағындағы соманы көбей тіп, мүліктер құны нақтылы мүмкіндікке қарай жаңадан бағаланады. Осылайша құны жоғарылаған негізгі құралдар қайтадан тозуға ұшырайды да, есепті кезеңдегі шығындар сомасы да көбейеді.

        Негізгі құралдар объектінің  құнын төмендетіп бағалаудың  нәтижесінде есепті кезеңдегі  шығындар сомасы азайтылып валюта баланс сомасы да азаяды. Мұның өзі салық салушылық базаға да әсер етеді.

        Жалпы негізгі құралдар бойынша  тозу сомасы есептеу әдістері:

• Бір қалыпты түзу сызықты
• өндірістік
• бастапқы құнын шапшаңдатып есептен шығару
• құнын төмендетіп қалдықтау және куммулятивті әдістерден қалыптасады.

        Негізгі құралдардың тозуын есептеуге  арналған әдістердің қандай да  болмасын есепті кезең шығарғандарын  көбейтуге арналған әдістердің  қандайы болмасын есепті кезең  шығындарын көбейтуге(өндірістік  және кезеңдік шығындар) және табыс көлемін азайту үшін қолданылады.

        Негізгі құралдарды жөндеуден  өткізу резервтерін жасау есебінің  әдісі,негізінен екі жолмен;

• жөндеу жұмысы аяқталғанға дейінгі жұмсалған шығындар «болашақ кезең шығындары» шотында жинақталып,жөндеу жұмысы аяқталған соң, жинақталған мұндай шығындар жалпы шығындар есебін жүргізуші шоттарға аударылып жазылады, екінші әдәс бойынша негізгі құралдарды жөндеуден өткізу шығындары өнімнің өзіндік құнына (тауарлар,жұмыстар,қызметтер) және кезеңдік шығындар құрамына тікелей жазылады.

        Негізгі құралдарды жөндеуден  өткізу шығындары резервінің  қалдық самасы,осы есепті кезеңнен  келесі есепті кезеңге көшіру  нәтижесінде жалпы шығындар сомасын  көбейтіп, осы жылдағы таза табыс  сомасы, басқада жылдардағы жасалған  резерв сомасының есебінен азайатындығын білген жөн.

        Материалдық емес активтер және бұлардың амортизациясы.

       Метериалдық емес активтер және  бұларды пайдалану мерзімі нақтылы  объектілер бойынша тиісті нормативтік  құжаттар мен осы объектілер  мазмұнын жетік білетін мамандардың қатысуымен анықталады. Егер материалдық емес активтерді пайдалану мерзімін нақтылы анықтау мүмкіндік болмаған жағдайда тиісті нормативтік құжаттарға сай 10 жыл мерзім белгіленеді. Материалдық емес объектілер өрісін амортизация есептеу екі түрлі әдіспен жүзеге асырылады:

• түзу сызықты бір қалыпты
• өндірілген өнімдер көлеміне пропорционалды түрде амортизация есептеу әдіс.

       Инвестицияларды бағалау әдістері мен есебі.

       Бұл тарау бойынша есеп саясатын  жасау үшін инвестиіцияларды  бағалау:

1. Қысқа мерзімді қаржылық инвестицияларды бағалау үшін инвестицияларды ағымды құнымен бағалау құнды қағаздар нарығының бағасына сай тұрақты түрде инвестициялар құнын балансты реттеп отыруға негізделген.

     Баланс  бойынша қысқа мерзімді инвестициялар  құнын реттеу кезеңінде ұйымдардың табысы мен шығындар көлеміне әсер етеді. Инвестицияларды сатып алу және ағымдағы құнынан ең төменгі бағамен бағалау зиянды тіркеуге негізделген. Ал құнды қағаздар курсының жоғарылауы нәтижесінде түскен табыс есепке алынбайды. Мұндай табыс инвестициялар сату кезінде ағымдағы құнның сатып алу құнынан артық болған жағдайда ғана шығындар мен табыстардың өзгеруіне әсер етеді.

2. Ұзақ мерзімді қаржылық инвестицияларды бағалау әдісі, бұларды сатып алу бағасымен және сату мен ағымдағы құнның ең төменгі дәрежесімен бағаланады. Инвестицияларды қайта бағалау әдісі мен бағалау ксепте тұрған инвестициялар құнын ағымдағы құнға келтіру мақөсатында әр кезеңде құны өзгеріске түскен жекелеген инвестициялық объектілер бойынша бағалау жүргізуге негізделген.

     Тауарлы – материалдық қорларды бағалау әдістері

       Іс-тәжірибеде қолданылып келе  бухгалтерлік есеп ережелері  мен принциптеріне қарай ұцымдар,  тауарлық-материалдық құндылыұтарды  бағалауына және  қайта бағалауына  екі әдістерді қолдануына болады.

       Қорларды орташа өлшенген құнмен, ФИФО әдістерімен бағаланады.

       Қорларды орташа өлшенген құнымен  бағалау құндылықтардың орта  бағасын есептеу арқылы сатуға  түскен немесе сатуға түсетін  құндылықтардың құны шығарылады. Орта құнмен бағалау барлық  құндылықтар құнын, бұлардың санына бөлу әдісімен шығарылады. Фифо әдісі бойынша тауарлы-материалдық құндылықтардың бірінші тобының түскені бірінші сатылады немесе бұрында түскен қорлар ерте сатылады.

       Сонымен қатар тауарларды бөлшек  саудада бағалау үшін есепке  алынған тауарларды,бұларды сатуға дейін нақтылы сатып алуға жұмсалган шығындар сомасымен есептей тұрады.

       Өндірістік шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау.

                   Өндірістік шығындар және өндірілген өнімдердің өзіндік   құнын калькуляциялау әдістерін таңдап қолдану ұйымдардың технологиялық және ұйымдық құрылым ерекшеліктеріне байланысты. Мұндағы әдістер өндірістік өзіндік құнды қалыптастыру мен калькуляциялау жүйесіндегі сабақтастық әрекеттерді және қолданбалы принциптерді сипаттауға арналған.

         өндірістік шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің көп тараған әдістеріне:

• Процесстік
• тапсырыстық
• нормативтік әдістер жатады.

       өндірілген өнімнің бір өлшемін  калькуляциялау үшін төмендегі:

• тікелей есептеу
• коэффициенттік
• аралас
• нормативтік
• шығындарды сомалау әдістерін қолданады

       Жанама шығындарды бөліп тарату  әдістеріне 

• еңбек шығындарына қарай пропорционалды бөлу
• тікелей шығындарға қарай пропорционалды бөлу
• өндірістік жұмысшылардың жұмсалған адам-сағатының санына қарай пропорционалды бөлу
• бақа да әдістер жатады.

       Аяқталмаған өндірісті бағалау  әдістеріне

• шығындардың тікелей баптары боынша
• материалды шығындар құны бойынша
• өндірістік өзіндік құнының нормативтік сомасы бойынша
• шартты бірлік әдісі бойынша
• басқа да әдістерді қолдануға болады.

       Процестік әдіс деп шығындарды  бір текті өнімдерге таратып  бөлу жүйесін айтады. Көптеген  өндірісті өңдеу процессінің  бірнеше баптарына жатқызылған  шығындарды таратуда осы әдіске  жатады.

       Тапсырыстық әдіс деп технологиялық  мақсатқа жұмсалған мтериалдар, өндірістік жұмысшылардың еңбек ақысы және өндірістік шығындарды нақтылы өндірілген өнімдер сомасы мен теңестіруді айтады.

       Нормативтік әдіс деп жұмсалған  шығындарды жіберілген материалдарды  жоспарлау және нормалау жұмыстарын  айтады. Нормалар негізінде шығындар жоспатлау ұйымдардың алға қойған мақсатын шешуге әсер етеді.

       Жартылай фабрикатты әдіспен  өндірілген өнімнің бір өлшемін  калькуляциялау арқылы аяқталмаған  өнімдердің бағасы әрбір өнім  өндіру баптар бойынша шығарылады. Жартылай фабрикатты әдіс бойынша өнім өндіруге әрбір өңдеу баптары бойынша жартылай фабрикаттардың сандық өлшемін щығаруға болады.

       өндірілген өнімдердің бір өлшемін  калькуляциялау әдістері өнімнің  өзіндік құнын есептеу әдістемесін  қолдану арқылы ажыратылады. Әрбір  калькуляциялау әдісі өнімнің бір өлшемінің бағасын есептеп шығару жолының күрделігіне және алынған нәтиженің нақтылық дәрежесіне байланысты.

       Өндірілген өнімнің бір өлшемін  тікелей есептец әдісі арқылы  шығару үшін жұмсалған шығындарды  өндірілген өнімнің натурал санына бөледі.

       Коэффициенттік әдіс бойынша  өндірілген өнімнің бір өлшемінің  өзіндік құнын шығару үшін  арнайы коэффициенттер мен бөліп  тарту жөніндегі базалық есмептеу  қолданылады.

       Аралас әдіс нормативтік калькуляция  есептеу және нормадан ауытқудың  айырма есебін шығаруға негізделген.

       Шығындарды сомалау әдісі арқылы  өндірілген өнімншң өзіндік құнын  шығару үшін жекелеген калькуляциялық  нәтижелердің сомаларын деталдау,узелдеу,  стадиялау бойынша анықтайды.

     Жанама  шығындар бөліп тарату әдісі есептелген калькуляциялардың нақтылығын және бөлінетін жанама шығындардың калькуляциялау объектілеріне тікелей жақын байланысыт екендігін қамтамасыз етуге арналған. Жанама шығындарды нақты және дұрыс тарату үшін, бөліп таратудың алғашқы базасы қабылданады. Сондай-ақ қабылданған тарату базасы өндірістік үрдістің типіне және шығарылатын өнімдердің түрлеріне байланысты болаы.

     Аяқталмаған өндіріс көлемін бағалау әдісін қолдану арқылы өндірістік типті, есеп жүргізу әрекеттерінің жеңіл  жолдарын, еңбек шығындарын қысқарту және оперативтік жедел ақпараттар алуға, сондайөақ жалпы жұмсалған шығындар көлеміндегі аяқталмаған өндірістің дәрежесі мен көлемін анықтауға болады.

     Жоғарыда  айтылған өндірістік шығындарды өз объектілеріне  қарай бөліп тарату және өндірілген өнімдердің бір өлшемінің калькуляциясын шығару жөніндегі қолданбалы әр түрлі әдістер есеп саясатын қалыптастыру үрдісін жасау үшін таңдалып анықталады.