Шағын бизнес салығы және төлеу жүйесі

3) жер  салығының, жер учаскелерін пайдаланғаны  үшін төлейтін ақының мүлік  салығы мен көлік құралдары  салығының сомасы — жалпы белгіленген  тәртіппен жүргізіледі.

Патент  құнын есептеу кезінде бюджетке төленуге тиісті салық және жер учаскелерін  пайдаланғаны үшін төлейтін ақы сомасы 80 процентке азайтылады. Осы арнаулы  салық режимін қолданатын салық  төлеушілер, қосылған құн салығын  қоспағаңда, патент құны есебіне енгізілген салық және жер учаскесін пайдаланғаны үшін ақы төлеу жөніндегі есепті беруден босатылады.

Патент  құны есебіне енгізілген салық және жерді пайдаланғаны үшін ақы сомаларын  бюджетке төлеу 20 мамырдан және 20 қазаннан кешіктірілмей, патент құны есебінде көрсетілген  салық және жерді пайдаланғаны үшін ақы сомаларының тиісінше 1/6 жөне 1/2 мөлшерінде және патент құны есебінде енгізілген салық және жерді пайдаланғаны үшін ақы бойынша берілген қайта  есептеулерді ескере отырып, патент құнының  қалған белігі мөлшерінде келесі салықтық кезеңнің 20 наурызында жүзеге асырылады.

Төлем көзінен  ұсталатын жеке табыс салығын  есептеу Салық кодексінің 153, 155, 158, 160-баптарына сәйкес, жинақтаушы зейнетақы  қорларына міндетті зейнетақы жарналарын есептеу Қазақстан Республикасының  зейнетақы заңдарында белгіленген  тәртіппен, ал қоршаған ортаны ластағаны  үшін және жер бетіндегі көздерден  су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақыны есептеу тиісінше 451-465-баптарда белгіленген  тәртіппен жүргізіледі.

Төлем көзінен  ұсталатын жеке табыс салығы, жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы  жарналары сомаларын төлеуді, қоршаған ортаны ластағаны үшін төлемақы мен  жер бетіндегі көздерден су ресурстарын  пайдаланғаны үшін төлемақыны, бюджетпен  есеп айырысуды патент негізінде  жүзеге асыратын салық төлеушілер:

1) ағымдағы  салықтық кезеңнің 1 қаңтарынан 1 қазанына  дейінгі кезең үшін есептелген  сомаларды 20 қазаннан кешіктірілмейтін  мерзімде;

2) 1 қазан  мен 31 желтоқсан аралығындағы  кезең үшін есептелген сомаларды  есепті кезеңнен кейінгі салыктык  кезеңнің 20 наурызынан кешіктірмей  төлейді.

Арнаулы салық режимін қолданатын ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруші заңды тұлғалар өткен салық кезеңі үшін 15 наурыздан  кешіктірілмейтін мерзімде салық органына: жер бетіндегі көздерден су ресурстарын  пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша  декларацияны; қоршаған ортаны ластағаны  үшін төлемақы бойынша декларацияны табыс етеді.

Арнаулы салық режимін қолданатын ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруші заңды тұлғалар төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығы бойынша есепті және жинақтаушы зейнетақы қорларына  аударылатын міндетті зейнетақы  жарналары бойынша және Мемлекеттік  әлеуметтік сақтандыру қорына міндетті әлеуметтік аударымдар бойынша есепті: ағымдағы салықтық кезеңнің 1 қаңтарынан 1 қазанына дейінгі кезең үшін есептелген сома бойынша — 15 қазаннан кешіктірмей, ал 1 қазан мен 31 желтоқсан аралығындағы кезең үшін есептелген сома бойынша  — есепті кезеңнен кейінгі салықтық кезеңнің 15 наурызынан кешіктірмей  тапсырады. Мынадай заңды тұлғалардың:

1) Еншілес  ұйымдары, филиалдары мен өкілдіктері  бар заңды тұлғалардың;

2) заңды  тұлғалар филиалдарының, өкілдіктері  мен өзге де оқшауланған құрылымдық  бөлімшелерінің;

3) осы  арнаулы салық режимін қолданатын  басқа заңды тұлғалардың аффилиирлендірілген  тұлғалары болып табылатын заңды  тұлғалардың ауыл шаруашылық  өнімдерін өндіруші заңды тұлғаларға  арналған арнаулы салық режимін  қолдануға құқығы жоқ.

Аффилиирленген  тұлға ретінде шешімдерді тікелей  және (немесе) жанама айқындауға және (немесе) көрсетілген арнайы салық режимін  қолданатын заңды тұлға қабылдайтын  шешімге, оның ішінде шартқа және (немесе) өзге мәмілеге байланысты, ықпал етуге  құқығы бар заңды тұлға, сондай-ақ көрсетілген арнайы салық режимін  қолданатын заңды тұлғаға қатысты  осындай құқығы бар тұлға танылады.

Кәсіпкерлік қызметтің жекелеген түрлеріне  арналған арнаулы салық режимі:

— ойын бизнесі саласында;

— ақшасыз  ұтыс ойын автоматтарына;

— боулинг (кегельбан) бойынша;

— картинг бойынша;

— бильярд бойынша;

— лото ойынын ұйымдастыру бойынша қызметтер көрсететін жеке кәсіпкерлердің, заңды тұлғалардың, олардың филиалдарының, өкілдіктерінің және өзге де оқшауланған құрылымдық бөлімшелерінің қызметіне қолданылады.

Арнаулы салық режимі осы аталған тұлғалар салық төлеушілер үшін:

— тіркелген  жиынтық салық түрінде корпорациялық  немесе жеке табыс салығын, қосылған құн салығын есептеу және төлеудің;

— осы  аталған салықтар мен акциз бойынша бірыңғай оңайлатылған декларация түріңде салық декларациясын тапсырудың оңайлатылған тәртібін белгілейді.

Осындай тәртіп төлем кезінен ұсталатын жеке табыс салығы мен мүліктік табыс жөніндегі жеке табыс салығы және төлем көзінен салық салынбайтын басқа да табыстар бойынша салық есептілігін есептеуге, төлеуге және оны табыс етуге қолданылмайды.

Корпорациялық (жеке) табыс салығы — тіркелген  жиынтық салық мөлшерінің 30 процентін, қосылған құн салығы – тіркелген жиынтық салық мөлшерінің 70 процентін құрайды.

Салық төлеушілер тіркелген жиынтық салықты төлеумен қатар Салық кодексінің баптарында белгіленген тәртіппен акциз төлейді.

Салық кодексінің 393-бабында аталған ойын мекемесінде пайдаланылатын салық салу объектілерінің әрбір түрінің жалпы саны, объектілердің жалпы санының өзгерісі осы Кодекстің 397-бабында белгіленген тәртіппен салық органдарында міндетті түрде тіркелуге немесе қайта тіркелуге жатады.

Тіркелген жиынтық салық салу объектісіне:

1) ойын бизнесі саласындағы қызметті жүзеге асыратын салық төлеушілер үшін:

— тарап ретінде өз өкілдері арқылы ойын мекемесі қатысатын құмар ойындарды өткізуге арналған ойын үстелі;

— өз өкілдері арқылы ұйымдастырушы және (немесе) байқаушы ретінде ойын мекемесі қатысатын құмар ойындар өткізуге арналған ойын үстелі;

— ақшалай ұтысы бар ойын автоматы;

— тотализатор кассасы;

— букмекерлік кеңсе кассасы;

2) ақшасыз ұтыс ойын автоматтары қызметін көрсететін салық төлеушілер үшін:

— ақшасыз  ұтыс ойын автоматы;

3) боулинг (кегельбан) бойынша қызмет көрсететін салық төлеушілер үшін:

— ойын жолы;

4) картинг  бойынша қызмет көрсететін салық  төлеушілер үшін: карт;

5) бильярд бойынша қызмет көрсететін салық төлеушілер үшін: бильярд үстелі;

6) лото  ойынын ұйымдастырушы салық төлеушілер үшін: лото ұйымдастырушы жатады.

Бір салық  салу объектісінен алынатын тіркелген  жиынтық салық ставкаларының  мөлшерін салық органдары берген деректер негізінде жергілікті өкілді органдар белгілейді және ол бір әкімшілік-аумақтық бірлік аумағында орналасқан салық төлеушілер үшін бірыңғай болып табылады.

Салық төлеушінің бір елді мекен шегінде орналасқан бірнеше ойын мекемесі (тұрақты нүктесі) болған жағдайда салық салу объектілерін тіркеу салық төлеушінің таңдауы бойынша бір салық органында жүргізілуі мүмкін.

Күнтізбелік бір жылда төленуге тиісті тіркелген  жиынтық салық Салық кодексінің 393-бабында белгіленген әрбір салық салу объектісіне тиісті жылдың салық ставкасын қолдану арқылы айқындалады. Осы Кодекстің 396-бабында белгіленген есепті кезең үшін төленуге тиісті тіркелген жиынтық салық жыл бойынша есептелген соманы он екіге бөлу жолымен анықталады.

Объектілер  есепке алынған тіркеу карточкасының  түпнұсқасы әрбір ойын мекемесіне (тұрақты нүктеге), олар пайдаланатын салық салу объектілері есепке алына отырып, жеке беріледі.

Акциз және тіркелген жиынтық салық сомасы есепті айдан кейінгі айдың 20-сынан  кешіктірілмей, ай сайын салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша  бюджетке төленуге тиіс.

Салық төлеушінің облыста (қалада) бірнеше ойын мекемелері (тұрақты нүктелері) болған кезде  тіркелген жиынтық салық және акциз бір аудан (қала ауданы) шегінде  орналасқан салық салу объектілері  бойынша бөлек есептеледі.

Тіркелген жиынтық салықты және акцизді есептеу мен төлеу үшін күнтізбелік ай салық кезеңі болып табылады.

Салық салу объектілері салық кезеңінің 15-іне  дейін шығып кеткен кезде тіркелген  жиынтық салық — салық кезенінің  жартысы үшін деп, ал 15-інен кейінгісі толық кезең үшін деп есептеледі.

Салық төлеушілер тіркелген жиынтық салық және акциз бойынша бірыңғай оңайлатылған декларацияны есепті айдан кейінгі  айдың 15-інен кешіктірмей, салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша  салық органдарына табыс етуге  міндетті.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.3. Шағын бизнестің экономикадағы мәні, ролі

 Шағын бизнес – адам қызметінің ерекше саласы және ол еңбектің басқа түрлерінен оқшауланып тұрады. Бұған кезінде атақты неміс экономисі Гарвард университетінің профессоры Иозеф Алиоз Шумпетер мән берген. Оның айтқан мынандай сөзін эпиграф етіп алуға болады: “Кәсіпкер болу – басқаның істегенін істемеу”. Екінші жағынан кәсіпкерлер алдымен кәсіпкерлік жұмысты ұйымдастырушылар.       Ол жайлы француз экономисі Жан Батист Сэй былай деген: “Кәсіпкер – адамдарды өндірістік шеңбер ауқымында ұйымдастыратын адам”. “Кәсіпкерлік” терминін алғашқы рет ағылшын экономисі Ричард Кантильон ендірді. Бұл ұғымға ол нарықтық тәуекелділік жағдайында табыс алу мақсатымен өндірісті ұйымдастырудағы адам белсенділігін жатқызамыз. Жалпы. кәсіпкерліктің тарихы талай ғасырларды қамтиды. Дегенмен қазіргі түсініктің орын алуы капитализмнің қалыптасу және даму кезеңіне сай келеді. Буржуазиялық саяси экономикада “кәсіпкерлік” түсінігі ХҮІІІ ғасырда пайда болды да, “меншік иесі” деген түсінікпен қатар орын алды.   Мысалы, А.Смит кәсіпкерді өзінің коммерциялық идеясын өткізіп, пайда болу мақсатымен экономикалық тәуекелге бас ұрған меншік иесі деп сипатталады. Ол өндірісті өзі ұйымдастырады, оның нәтижесіне иелік етеді. Алайда, меншік иесі мен кәсіпкердің бірігуі несиенің пайда болуымен байланысты өзгереді. Несиенің дамуымен байланысты капитал иесінің қызмет етуші капиталдан бөлінуі орын алды, ол өз кезегінде кәсіпкерлікке ірі қозғалыс берді.           Сондықтан ХҮІІІ ғасырдың аяғы ХІХ ғасырдың басында өмір сүрген әйгілі француз экономисі Ж.Б.Сэй кәсіпкерлікті А.Смитпен салыстырғанда кеңінен сипаттады. Кәсіпкерлікке шаруашылық тиімділігін камтамасыз ету мақсатымен өндіріс факторларын байланыстырушы экономикалық агент ретінде анықтама берді. К.Маркс те меншік иесі мен кәсіпкерлік арасында тікелей ұқсастық айтқан жоқ, алайда соңғысын меншік иесінің қызметі ретінде қарастырды. Корпорация қызметінде жауапкершілік менеджерлерге ауысады. Сөйтіп капитал, меншікті капитал және қызмет атқарушы капитал болып бөлінеді де, ол меншікке нақты бақылау жасайтын менеджерлер жалған меншік иесі көрінісін қабылдайды.       Несие қатынасының дамуы және ұлттық байлықтың жеке меншік формасынан корпорациялар меншігінің формасына көшуі нәтижесінде меншік кәсіпкерліктен бөлініп қалады. Отызыншы жылдардың өзінде американдық ғалымдар А.Берли мен Г.Минз, меншікке бақылау орнату мүмкіндігінің бірнеше түрлерін ұсынды:        1.Толық меншік арқылы бақылау. Барлық шығарылған акциялар бір адамның немесе азын аулақ топтың қолында болғанда жүргізілетін бақылау. Мұндай компанияда меншік пен басқару бір адамның қол астына шоғырланады.

2. Көпшілік акция арқылы бақылау.  Мұндай жағдайда шығарылған акцияларға  меншік үлесі 51% болады, алайда  ірі компанияларда бұл сирек  кездесетін жағдай.           3. Бірлесіп бағыну тетігі арқылы бақылау. Көпшілік акцияларға бір корпорация иелік ету пирамида көрінісін алады да, өз кезегінде басқа компаниялар акциясының бақылау пакетіне ие болу, соңғысына да бақылау жасау мүмкін болады, мұндай жайлар бірнеше рет қайталануы ықтимал.  4. Акцияның өз бөлігіне бақылау. Бақылаудың бұл түрін жеке адам немесе азын – аулақ топ корпорацияда өктемдік жүргізетін жеткілікті акция процентіне иелік етеді.           5. Басқару тарапынан бақылау. Ол жеке бір адамның меншігі көзге ілінгісіз жағдайда орын алады. Мұндай жағдайда менеджмент меншіктегі үлесі аз болса да қысым көрсете алатын күшке айналады.    А.Берли мен М.Минз өз қорытындыларында мынаған сүйенеді. Бақылаусыз байлыққа меншік, меншік иелігінсіз байлыққа бақылау жасаумен пара – пар, корпоративті дамудың логикалық нәтижесі болып табылады. Сонымен, меншік пен кәсіпкерлік арасында қатты бағыныштылық болмағанымен кәсіпкерлікті дамытудың шарттары туралы сұрақ туындайды. Біріншіден, кәсіпкерліктің қажетті шарты мен белгісі, субъектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігі мен құқы болуы шарт. Ол шаруашылық қызметінің бағытын таңдау, өнімдерді өткізу, оларға баға белгілеу, пайдаға өз жарлығын жүргізу т.б.           Басқаша айтқанда, кәсіпкер шаруашылықты жүргізудің экономикалық жағынан оқшауланған субъектісі болуы керек. Екіншіден, кәсіпкерлік қабылданатын шешімдерге, одан туындайтын нәтижелерге тәуекелділікті қажет етеді. Қабылдаған шешімдерге деген жауапкершілік болмайтын болса, ол кәсіпкерлік болмағаны, жай тапсырма бойынша жарлық ету болғаны. Тәуекелдік тура шешім туралы ерекше айту керек. Үшіншіден, кәсіпкерлік қызметтің белгілі коммерциялық табысқа жетуге, пайда табуға бағдар ұстауы, мұнын өзі экономиканың қажетті рыноктың құрылымын орнатумен байланысты.           Әлемдік тәжірибеде көрсеткендей, кәсіпкерліктің жан – жақты дамуына оның құқылық базасы жеткіліксіз, оған сай әлеуметтік – экономикалық шарт қалануы қажет. Олай дейтініміз рынок пен кәсіпкерлік кенеттен пайда болып тез дамымайтыны кім –кімге де түсінікті. Олар бұйрықпен, үкімет шешімдерімен, міндеттеу жолымен іске қосылмайды.  Өйткені ақшасыз, капиталсыз, ең басты реттеуші – құн заңынсыз, қозғаушы күші бәсекесіз олар дами алмайды. Төртінші шарты жоғарыда атап өткендерден туындайды. Еркін кәсіпкерлік меншіктің әр қилы формада, түрде, типте болуын қалайды, олай болса иемденуді де қамтиды. Өз кезегінде көп түрлілік объективті құбылыс, өйткені ол өндірістік қызмет көрсету ісінің дамуының нәтижесі. Қазіргі әлемде дәрежесі мен сипаты бойынша әр қилы өндіргіш күштердің, таңғажайып қабысуын байқауға болады. Қоғамдық, жалпы мемлекеттік мақсатқа пайдаланатын өндіргіш күштер бар, сонымен қатар ұжымдық, топтық және жеке дара мақсатта қолданатын өндіргіш күштер де бар. Осыған сәйкес меншік пен кәсіпкерліктің әр қилы формалары даму алады. Осының негізінде аралас типтегі рыноктық экономиканы құрайтын көп субъектілі нақты экономикалық қатынастар орын алды. Кәсіпкерлік қызметтің ерекше бір түрі ғана емес.