Салық жүйесінің реформасы және оның даму сатылары

8.    Жер    салығы;

9.    Заңды    және    жеке    тұлғалардың    мүлік    салығы;

10.    Транспорттық    құралдарға    салық;

11.    Кәсіпкерлік    қызметпен    айналысатын    заңды    және    жеке    тұлғалардың    тіркеу    үшін    алымы;

12.    Бірлескен    жер    салығы;

13.    Қызметтің    жеке    түрлерімен    айналысу    құқығы    үшін    лицензиялық    алым;

14.    Аукциондық    сатылымдар    үшін    алым;

15.    Нарықта    тауарды    сатуға    берілетін    құқық    үшін    алым;

16.    Алматы    қаласындағы    символдарды    жеке    және    заңды    тұлғаларың    фирмалық    атауларға,    қызмет    көрсету    белгілеріне,    тауарлық    белгілерге    қолданғаны    үшін    алым;

17    Заңды    және    жеке    тұлғалардың    фирмалық    атауларға,    қызмет    көрсету    белгілеріне,    тауарлық    белгілерге   «Қазақстан»,    «Республика»,    «Ұлттық»    деген    сөздерді    пайдаланғаны    үшін    (    Мемлекеттік    кәсіпорындарға,    мемлекеттік    мекемелерге,    коммерциялық    ұйымдарға    қатысты    емес)    алымдар.

3    –    этап.

      3    –    этаптың   негізгі    тапсырмасы:    салық    төлеушілерге,    фискалды    ұйымдарға,    бюджетке    қатысты    мемлекеттік    ұйымдардың    арасындағы    өзара    қатынастың    құқықтық    аспектілерін    күшейту.    Жалпы    1995    жылы    құрылған    салық    құрылымы    айтарлықтай    оңтайланды.    Қазіргі    таңда    салықтың    17    түрі    бар.    Бұлардың    санын    жоғарылатып    биікке    жеткізу    керек.    Осыдан    барып,    салықтық    заңшығарушылықты    реформалау    қажеттілігі    туындайды.    2002    жылы    1    –    қаңтарда    2001    жылы    12    –    маусымда    бекітілген    №    209    –    II    Қазақстан    Республикасының    «    Бюджетке    түсетін    салықтар    және    басқа    міндетті    төлемдер    туралы»    Кодексі    қызметке    кірісті.

      Жаңа    салықтық    Кодекстің    құрылымы    үлкен    үш    бөлімнен    тұрады: 

1. Жалпы.
2. Ерекше
3. Салықтық    әкімшілдеу

      Жалпы    бөлім    –    салықтық    заң    шығарудың    «Кодексі».    Мұнда    нақты    салықтық    заң    шығарудың    принциптерінің    қалыптасуы    анықталған,    қатаң    принциптер    енгізілген.    Бірақ    бұл    акциздерге,    кедендік    баж    ставкаларына    қатысты    емес.

      Берілген    принципиалды    жағдайлар    жалпы    бөлімде    салықтық    заң    шығаруда    негізгі    болуы    керек    және    келесі    жылға    дейін    өзгерістерге    ұшырамауы    тиіс.

      Ерекше    бөлімге    келетін    болсақ,    ең    алдымен    айта    кетер    жайт    мемлекет    тұрақтылықты    және    салық    салудың    әдістеме    және    база    бөлімінде    қызмет    жасайтын    салықтық    заң    шығарушылар    жалғастырушылықты    жақтайтыны    айғақ.

      Салықты    әкімшіліктеу    бөлімінде    процестік    сұрақтар    анықталады.    Бүгінгі    күнде    берілген    бөлімдер    бойынша    талаптар    мен    шарттардың    нақты    қалыптасуы    туралы    айту    қиын.    Себебі    құқықтық    реформаның    екінші    этапы    жаңа    пісіп    –    жетіліп    келеді.

      Көптеген    Азаматтық    Кодекстің    аспектілері,    оның    ерекше    бөлімінде,    біздің    қоғамның    өміріндегі    шарушылық    сферасын    реттейтін    басқа    заңдар    2    –    3    жылда    өзгерістерге    ұшырауы    ықтимал.    Бұл    мемелекет    және    салық    төлеушінің    арасындағы    процестік    өзара    қарым    –    қатынаста    көрініс    алады.    Әсіресе    аппеляция    процесінде.

      Бюджетке    түсетін    салықтар    және    басқа    міндетті    төлемдер    түрлері    (    01.01.    2002    жылдан    бастап    жүзеге    асты)

      Салықтар 

1. Корпоративтік    табыс    салығы
2. Жеке    табыс    салығы
3. Қосымша    құн    салығы
4. Акциздер
5. Жер    қойнауын    пайдаланушыларға    арнайы    төлем    және    салық
6. Әлеуметтік    салық
7. Жер    салығы
8. Көлік    құралына    салық
9. Мүліктік    салық

Алымдар

1. Заңды    тұлғалардың    мемлекеттік    тіркелімі    үшін    алым
2. Жылжымайтын    мүлікке    және    осы    туралы    мәмілеге    құқықтарын    мемлекеттік    тіркелім    үшін    алым
3. радиоэлектронды    құралдарды    және    жоғары    сапалы    құрылғыларды    мемлекеттік    тіркеу    үшін    алым
4. Механикалық    және    көліктік    құралдарды    мемлекеттік   тіркеу    үшін    алым
5. Теңіз    және    өзен    кемелерін    мемлекеттік    тіркеу    үшін    алым
6. Азаматтық    әуе    кемелерін    мемлекеттік    тіркеу    үшін    алым
7. Дәрі    –    дәрмектерді    мемлекеттік    тіркеу    үшін    алым
8. Қазқстан    Республикасының    территориясы    бойынша    автокөлік    құралдарын    жүргізуді    мемлекеттік    тіркеу    үшін    алым
9. Жеке    мемлекеттік    тіркеу    үшін    алым
10. Аукциондардан    алым
11. Елтаңбалық    алым
12. Лицензиялық    алым
13. Телеарналық    және    радио    орталықтарының    радио    жиілік    спектрін    пайдалнуға    рұқса    үшін    алым

Төлемдер

1. Жер    учаскелерін    пайдаланғаны    үшін    төлем
2. Жер    бетіндегі    су    ресурстары    үшін    төлем
3. Қоршаған    ортаны    ластаған    үшін    төлем
4. Жануарлар    әлемін    пайдаланғаны    үшін    төлем
5. Ормандық    пайдаланым    үшін    төлем
6. Ерекше    қорғалатын    табиғат    территориялары    үшін    төлем
7. Радио    жиілік    спектрін    пайдаланғаны    үшін    төлем
8. Кеме,    су                          жолдарын    пайдаланғаны    үшін    төлем
9. Сыртқы    (көрнекілеу)    жарнамаларды    тарату    үшін    төлем                                               

Мемлекеттік    баж

1. Сотқа    берілген    қуыным    өтініштері,    жеке    өндіріс    жұмысы    бойынша    арыздан,    кассациондық    арыздан,    сот    берген    құжаттардың    көшірмесі    үшін    (дубликаттарын)    мемлекеттік    баж
2. Нотариалдық    істерді    жасағаны    үшін,    сонымен    қатар    нотариылды    бекітілген    құжаттар    көшірмесі    берілгені    үшін
3. Азаматтық    актілерді    тіркеу,    сонымен    қатар    азаматтық    актілерді    тіркеу    туралы    куәліктерді    қайта    беру    және    азаматтық    актілерге    өзгерістерді    және    жазбаларды    қалпына    келтіру    үшін    мемлекеттік    баж
4. Шетелге    кету    құқығы    құжатын    және    Қазақстан    Республикасына    басқа    елдердің    азаматтарын    шақыру    құжаттарын    ресімдеу,    сонымен    қатар    осы    құжаттарға    өзгіртулер    енгізген    үшін    мемлекеттік    баж   
5. Қазақстан    Республикасына    келуге    шетел    азаматтарының    паспортына    виза    немесе    оның    орнына    жүретін    құжаттар    беру    үшін    мемлекеттік    баж
6. Қазақстан    Республикасының    азаматтығын    алу    туралы    құжатты    ресімдеу,    Қазақстан    Республикасының    азаматтығын    қалпына    келтіру    және    Қазақстан    Республикасының    азаматтығынан    бас    тарту    үшін    мемлекеттік    баж
7. Тұрғылықты    жерді    тіркеу    үшін    мемлекеттік    баж
8. Аңға    шығуға    құқықтық    рұқсат    үшін    мемлекеттік    баж
9. Қазақстан    Республикасының    азаматтарына    төлқұжат    және    паспорт    үшін    мемлекеттік    баж
10. Қаруларды    және    оның    оқ    –    дәрісін    ұстауға    және    сақтауға,    Қазақстан    Республиаксына    әкелуге    және    Қазақстан    Республикасынан    әкетуге    рұқсатын    берген    үшін    мемлекеттік    баж
11. Азаматтық    қаруларды    (    аңшылық    суық    қарудан,    пневматиті,    газды    аэрозолды    қарулардан    басқа)    тіркеу    және    қайта    тіркеу    үшін    мемлекеттік    баж

Кедендік    төлемдер

1. Кедендік    баж
2. Кедендік    алым
3. Төлемдер
4. Алымдар

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2.2    Қазақстандағы    салық    түрлері.

     Әлеуметтік    салық-заңды    тұлғалардың    бюджетке    төлейтін    салықтарының    бірі.    Оның    басқа    түлерінен    ерекшелігі.    Бұл    салықтың    мөлшері    кәсіпорынның                          жұмысшылары    мен    қызмеркерлеріне    олардың    атқарған    қызметі    мен    орындаған    жұмысы    үшін    есептелетін    еңбекақы    төлеу    қорына    тікелей    байланысты    болып    табылады.    Яғни    бұл    салық    ұйымның    еңбекақы    төлеу    қорының    белгілі    бір    пайызы    түрінде    есептеліп    кәсіпорынның    шығындарына    қосылып    отырады.    Бірақ    та    жұмысшылар    мен    қызметкерлерге    есептелген    еңбекақыдан    ұсталмайды.    Әлеуметтік    салықты    төлеушілердің    қатарына    барлық    заңды    тұлғалар    мен    кәсіпкерлік    қызмет    пен    айналысатын    жеке    тұлғалар    жатады.

     Әлеуметтік    салық    салу    объектісіне    ,    яғни    еңбекақы    төлеу    қорына    табыстың    барлық    түрлері    кіреді;    оның                          ішінде:    әртүрлі    сыйақылар,    жәрдемақылар,    жеке    әлеуметтік    жеңілдіктер,    тағы    да    басқадай    төлемдер.

Заңды    тұлғалардан    алынатын    табыс    салығы.

     Есепті    жылда    жылда    салық    салынатын    табыстары    бар    заңды    тұлғалар    табыс    салығын    төлеушілер    болып    табылады.    Табыс    салығын    төлеушілер    қатарына    заңды    тұлғалар,    олардың    филиалдары    және    оқшауланған    бөлімшелер    кіреді.

     Әрбір    салық    төлеуші    салық    салынатын    табысты    анықтау    үшін,    жылдық    табыстың    жинақталған    сомасынан    табыс    табу    мақсатында    жұмсалған    шығындар    мен    шеккен    зияндардың    сомасын    шегереді.

     Кәсіпорынның    жылдық    табысына,    яғни    жыл    бойы    кіріс    еткен    сомаларының    жиынтығына    сатылған    немесе   өткізілген    өнімдер,    атқарылған    жұмысы    мен    көрсетілген    қызметі    және    басқа    да    операциялар    үшін    салық    төлеушінің    алуға    тиісті    ақшалай    немесе    басқа    да    қаражаттары,    сондай-ақ    сатып    алушыдан    алуға    тиісті    сомалардың    есебінен    өзара    есеп    айырысу    ретінде    үшінші    тұлғаларға    жіберілген    немесе    тікелей    не    болмаса    жанама    шығындарды    өтеуге    жіберілген    қаржылар    жатады.

     Салық    салынатын    табыстардың    және    одан    шегерілетін    шегерімдер    мен    жеңілдіктердің    құрамы,    сондай-ақ    салынатын    табыс    салығының    мөлшері    салық    кодексінде    қаралады.

     Салық    төлеуші    кәсіпорын    тиісті    салық    органына                          «заңды    тұлғаның    салық    салынатын    табысының    декларациясын»    ұсынуға    тиі    Бухгалтерлік    есепте    табыстың    (зиянның)    сомасы    бухгалтерлік    есеп    стандартына    сәйкес                          анықталған    табыс    пен    шығындардың    айырмасынан    құралады.    Салық    салынатын                          табыстың    (зиянның)    сомасы    салық    заңына    сәйкес    анықталады.    Салық    заңы    талаптарының    бухгалтерлік    есеп    талаптарынан    өзгешелігі    бар.    Осының    негізінде    бухгалтерлік    есепте    анықталған    табыс    пен    салық    салынатын    табыстың    арасында    айырмашылық    пайда    болады.    Бұл    айырмашылық    пайда    болу    себептеріне    байланысты    тұрақты   немесе    уақытша    болып    бөлінеді.

     Тұрақты    айырмашылықтың    пайда    болу    себебі,    бухгалтерлік    табысты    анықтау    барысында    есепке    алынатын    табыс    пен    шығындардың    кейбір    бөлігі    салық    салынатын    табысты    санағанда    есепке    алынбайды.    Тұрақты    айырмашылықтар    қатарына    мыналар    жатады:

• валюталық    шоттармен    шетел    валютасы    бойынша    туындаған    бағамдық    айырмашылық:
• бюджетке    төленетін    айыппұл    ықпалшалары    (санкциясы);
• кәсіпкерлікпен    байланысты    емес    шығындар;
• Қазақстан    Республикасы    Үкіметі    белгілеген    шектен    артық    мөлшерде    төленген    іссапарлық,    өкілдік    және    тағы    басқа    шығындар.

     Уақытша    айырмашылықтың    пайда    болу    себебі    есеп    беретін    кезеңде    есептелген    бухгалтерлік    табыстар    мен    шығындардың    кейбір    баптар    бойынша    сомасы    осы    кезеңдегі    салық    салынатын    табыстарды    анықтарда    есепке    алынбай    келген    кезеңдердегі    салық    салынатын    табыстардың    құрамына    кіргізіледі.    Сөйтіп    есеп    беретін    кезеңдегі    пайда    болған    уақытша    айырмашылық    келешектегі    есеп    беретін    мезгілде    күшін    жояды.