justify">1. Мен  үнемi ұлкендерге амандасып жүремiн.

2. Мен  мейiрiмдi емеспiн.

3. Мен  үлкен кiсiнiң жолын кеспеймiн.

4. Мен  кiшiге қамқормын.

5. Мен  өзiмшiлмiн.

6. Мен  дөрекi сөйлеймiн.

7. Мен  көршiммен татумын.

8. Мен  кемтар адамдарға күлмеймiн.

9. Мен  ызақор емеспiн.

10. Мен  адамдарға кешiрiммен қараймын.

11. Мен  шыдамсызбын.

12. Мен  өзге адамдарды кiнәлағышпын.

13. Мен  өзгеден үлгi аламын.

14. Мен  құстарды, ағаштарды, жануарларды  аямаймын.

15. Үлкен  кiсiлердiң берген тапсырмасын  бұлжытпай орындамын.

16. Мен  ұстазымды тыңдамаймын.

17. Мен  мақтаншақпын.

18. Мен  еңбектi сүймеймiн.

19. Мен  тазалықты сүйемiн.

20. Мен  өзгелер туралы қам жемеймiн. 

Сауалнама 20-30 минут орындалады.

“Тура” (берiлген сан тура белгiсi) - 1,3,4,7,8,9,10,13,15,19.

“Керi” (белгiленген сан керi белгiленсе) - 2,5,6,11,12,14,16,17,18,20.

№2 сұрақ  Жауабы: 1,4 балл қоямыз.

№5 сұрақ  Жауабы: 2,3 балл қоямыз.

№6 сұрақ  Жауабы: 3,2 балл қоямыз.

№11 сұрақ  Жауабы: 4,1 балл қоямыз. 
 
 
 
 
 

Балалардың  адамгершiлiк тәрбиелiлiгiнiң деңгейi. 
 

 

  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

ҚОРЫТЫНДЫ

 
 

     Тәрбие  өмірдің өзі сияқты  күрделі  де көп қырлы. Еңбекке тәрбиелеу, патриоттық тәрбие, адамгершілік тәрбиенің  өзегі адамгершілік тәрбиесі.

     Адамгершілік  ең басты белгісі – сенім. “Берік сенімдерді қалыптастыру – тәрбиесінің  басты міндеттерінің бірі” деген  болатын В.А.Сухамлинский.

     Адамгершілік  тәрбиесі дегеніміз – адамның  моральдық қасиеттерін, мінез-құлқын, тәртібін, адамгершілік сезімі мен  санасын белгілі бір мақсатқа бағыттап қалыптастыру.

     Адамгершілік  тәрбиесінің мазмұнына ең алдымен, Отанға, туған елге деген сүйіспеншілік, борыш сезімін тәрбиелеу, жолдастық, достық жанашырлыққа баулу жатады. Б.Паскаль айтқандай “Адамның адамгершілік қасиеттері туралы оның жекелеген ұмтылыстарына  қарап емес, оның күнделікті өміріне  қарап пікір айту керек”.

     Адамгершілікке  тәрбиенің негізгі жолы – оқыту  процессі мен оқушылардың  күнделікті өмірін, іс-әрекетін тиімді тәрбие шараларын  ұйымдастыру. Оқушылардың адамгершілік туралы түсінігі мол болғанымен, тәжірибеде, іс-әрекетті, тәртібі, біліміне сәйкес келмейтін жайлар кездеседі. Сондықтан  адамгершілік жайында түсінік білімі берумен қатар, дұрыс тәртібін, іс-әрекетін ұйымдастыруды көздейді.

     Бастауыш  мектеп жасындағы балалардың жеке басының  дамуы – оқуы мен танымдық әрекетінінің қалыптасуында оқу іс-әрекетіндегі белсенділігі мен адамгершілігінің қалыптасуындағы қарқанды кезең. Олардың  өзгелермен қатынас жасау  белсенділігінің  күшті кезеңі деп аталады.

     Мұғаліммен  тәрбиешілердің үнемі бақылауында  болатын балалардың психикалық даму кезеңдері айтарлықтай сапалы өзгерістерге ұшырайды.

     Қазіргі таңда еліміздегі оқу-тәрбие жұмысына байланысты болып жатқан жаңартулар білім мен тәрбие жұмысын қайта  қарауды міндеттейді. Бүгінгі таңда  тиянақты білім беру жүйесінде оқушылармен  тәрбие жұмысын дамыту басты мақсат болып отыр. Осыған байланысты мектептің  алдына қоятын ең басты мәселердің бірі – өркениетті, прогрессшіл  бағыттағы азаматтық – адамгершілік қасиеті мол, сондай-ақ ұлттық тілін  жоғалтпаған өзге елдерге замандастарымен  тең дәрежеде бәсекелесе болатын  биік, өрелі, терең білімді ұрпақ  тәрбиелеу. Сонымен қатар жеке бастың сапасын көтеру.

     Тәрбие  – қоғамдық үрдіс, қоғам мен жеке тұлғаның ара-қатынасын қамтамасыз ететін басты жүйе. Оның негізгі  өлшемі өмірге қажетті тұлғаның жоғамен  қасиеттерін дамыту болып табылады. Оқушылардың сапалы тәртібі мен  байымды мінезін қалыптастыру оған сәйкес сезімін және сенімін тәрбиелеу  тәрбиешінің мақсатқа бағытталған  іс-әрекетіне байланысты. Тәрбиенің  негізгі міндеті қоғамның қажетті  талаптарының әр- баланың борыш, намыс, ождан, қадір – қасиет сияқты биік адамгершілік стимулдарына айналдыру  қазіргі таңда әсіресе көп  көңіл бөлінетін мәселе адамгершілік тәрбиені күшейту. Адамгершілікке тәрбиелеудің маңызды педагогикалық міндеттері оқушылдардың белсенді өміршілік позициясын қоғамдық борышқа сапалық көзқарасын сөзбен істің бірлігін адамгершілік нормаларының ауытқушыларға жол бермеуді қалыптастыру. Ол баланың жеке басын қалыптастыру мен дамытудың аса маңызды бір саласы. Бұл арқылы оқушының ата-анаға ұжымға , қоғамға, Отанға, еңбекке қатынасын айқындайды. Тәрбиелі ұстаз шәкірттерге жан-жақты тәрбиенің осы адамгершілік тәрбиесінен бастайды. Себебі, бұл оның адамгершілік сезімін сенімін белгілі мақсатқа бағытқа жетелеу іс-әрекетін ұйымдастыруды жетілдіреді. Сонда ғана ұстаз шәкірттердің ізгі ниеттілігін адалдығын, кішіпейілділігін қалыптастыралды. Адамгершілік тәрбиесі оқу, тәрбие үрдісінің барлық салаларында яғни оқыту білім беру барысында және еңбек үрдісінде жүзеге асырылады. Тәрбиелі ұстаз  болу үшін адамгершілік нормасын құр жаттап алу жеткіліксіз оны терең ой елегінен өткізу бастан кешіру және толғануды мінез-құлыққа бекіту керек. Мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеу ең алдымен оқыту үрдісі барысында жүзеге асады. Түрлі пәндерді оқыту кезінде бастауыш сынып оқушыларының достық жолдастық өмірге белсенді көзқарасы Отан туралы ұғымдары қалыптасады және кеңейді. Үлкенді сыйлауды, ата-аналарды құрметтеуге, еңбектенуге, ізеттілік сақтауға үйренеді. Бұл жаста балалар сапалы тәртіпке  жолдастық өзара көмекке адамның көңіл күйін түсінуге дағдылану. Олар мектепте оқу әрекетінің өзінің қатынасын жанұяда қоғамдық орында өзін-өзі ұстауды үйренеді. Соның нәтижесінде бастацуыш сынып оқушыларының дербес және  қоғамдық мінез-құлқы және адамгершілік қарым-қатынасы байиды. Сайып келгенде адамгершілік тәрбиесі үзіліссіз жүргізілетін үрдіс ол адамның өмірге келген күннен бастап өмір бойы жалғаса береді. Оның мазмұны оқушының жеке бас қасиеттерінің кең шеңберін қамтиды. Сондықтан оқу-тәрбие жұмыстарын ұйымдастыруда оқушылардың жеке бас ерекшеліктерін ескеру негізгі орын алмақ. Осы мәліметтерге сүйене отырып еліміздегі мектептерде және  мектепке дейінгі мекемелерде балаларды зиянды әдеттерге тәрбиелейтін жарнамалардың басқа да телехабарлардың әсерін түсіндіретін арнайы тәрбие сағаттары жие өткізіліп тұруы тиіс.  Ертеңгі күні қоғам дамуының бар тетігін қолына ұстап ақыл-ойы мен парасат –  білігімен  ұшталған жеткіншек  ұрпақ тәрбиесін тасада қалдырмау көпшілік бұқараның  міндеті екенін есте ұстауымыз керек. Бұл мәселе жөнінде  “Бөбек” балалар қорының президенті С.Назарбаеваның қолға алған идеясы “Өзін - өзі тану” пәнінің қосып отырған үлесі мол еліміздің болашақ азаматы қазіргі балалар . Яғни,  егеменді елімізді  дамытып гүлдендіре түсетін санасы таза және дені сау ұрпақ.  Содықтан көпшілік болып балалардың тәрбиесіне кері  әсерін тигізетін келеңсіз жағдайларға қарсы күресуіміз керек. Балалардың рухани адамгершілігін қалыптастыратын  салауатты өмір салтын құруға көңіл бөлуіміз қажет.   
 
 
 
 

Әдебиеттер  тiзiмi. 

1.  “Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы”. Орал өнірі, 2003 ж.

 

2. “Білім  заңы”. Егеменді Қазақстан, 1999 ж.

 

3. Айтжанова З. “Адамгершілікке тәрбиелеу” Бастауыш мектеп 2000 ж.

 

4. “Аулақ  бол, жаман әдеттен” Бастауыш мектеп 1998 ж. №12

 

5. Айғабылов Н. “Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу”

 

6. Асылов  Ұ. “Әдеп” Алматы 1998 ж.

 

7. Әлиева  К. “Адамгершілік сезімін қалыптастырудың теориялық негіздері” Бастауыш мектеп. 2004 ж. №3

 

8. Ғабдуашева  “Адамшылықтың шуағы сөнбесін”  Сынып жетекшісі 2002ж. №3

 

9. Жаманқұл  “Қазақстандық патриотизмге тәрбиелеуде  көркем шығармаларды пайдалану” Бастауыш мектеп 2002ж. №2 (5-6 бет)

 

10. Жарықбаев Қ. “Тәлім – тәрбие” Алматы 1995 ж.

 

11. Көпжасарова М. “Оқушыларды коллектившілдікке  тәрбиелеу” Алматы 1988 ж.

 

12. Керімбаев Н. “Үш – ақ нәрсе адамның қасиеті” Қазақ тілі мен әдебиеті 1994 ж. № 7-8

 

13. Қарсыбаева  Р. “Адамгершілік қасиетті бала бойына дарыту” Бастауыш мектеп 2001 ж. №6

 

14. Қуатбекова  Ш. “Адам – табиғат перзенті”  Бастауыш мектеп. 1999 ж. №7

 

15. Қалқабаева  М. “Балалар әдебиеті – тәрбие құралы”  Алматы 1976 ж.

 

16. Қалқабаева  М. “Көркем әдебиеттің жасөспірімдерге  ықпалы” Алматы 1982 ж.

 

17. Қылышбаева  А. “Тағдырыңмен ойнама” Алматы 1992 ж.

 

18. Нұрмағанбетова  К. “Мектеп және атеистік тәрбие”  Алматы 1972 ж.

 

19. Омарова Ғ. “Адам – табиғат перзенті”. Қазақстан мектебі 1998ж. №2-3

 

20. Омарова Л  “Адамгершілік тәрбиесін қалыптастыру мәселелері” Бастауыш мектеп 2004 ж. №2

 

21. Оқушыларды  саналы тәртіпке және мінез – құлық  мәдениетіне тәрбиелеу Алматы 1987 ж.