Казахстана алымның жүйесі

Дара кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркелген күн аталған дара кәсіпкерлер үшін арнаулы салық режимін қолдану басталатын күн болып табылады.

Жеке кәсіпкерлерді  іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған  жағдайды қоспағанда, патенттің күші жойылған мерзімге дейін кәсіпкерлік  қызмет тоқтатылған кезде, салықтың еңгізілген сомасы қайтарылуға және қайта есептеуге жатпайды.

 

Патент негізіндегі арнаулы салық режимінің сипаттамасы

 

Жеке кәсіпкер

 

 

Әлеуметтік салық пен  жеке табыс салығының есептеу  мен төлеу тәртібінің оңайтылған түріне көшеді

Талаптары: жалдамалы қызметкерді  пайдаланбау; жеке кәсіпкерлік нысанындағы  қызметті жүзеге асыратын; жыл ішіндегі табысы 2,0 млн. теңгеден аспайтын.

 

 

 

 

Патент жеке кәсіпкерге бір күнтізбелік жыл шегінде  кемінде бір ай мерзімге беріледі

Салық ставкасы: кәсіпкер мәлімдеген кірістің 3%

Патенттің құны жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық түрінде  бірдей үлеспен бюджетке төленеді

 

 

 

2-сурет – Патент негізінде арнаулы салық режимінің сипаттамасы

Оңайтылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимі салық кезеңі басталғанға дейін көшу үшін шағын бизнес субъектілері өз қызметін жүзеге асыратын жері бойынша салық органына уәкілетті орган белгілеген нысанда өтініш береді.

Қызметі бір елді мекен шегіндегі әртүрлі аумақтық-әкімшілік бірліктерде орналасқан бірнеше объектілерде жүзеге асырған кезде салық төлеуші оңайтылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолдануға өтініш беру үшін салық органын дербес анықтайды.

Оңайлатылған  декларация негiзiндегi арнаулы салық  режимi мынадай шарттарға сай келетiн шағын бизнес субъектiлерi: 

1) дара кәсіпкерлер  үшiн: 

• дара кәсiпкердің өзiн қоса алғанда, қызметкерлердің шектi орташа тiзiмдiк саны салық кезеңi iшiнде жиырма бec адам болса; 
• салық кезеңi iшiнде шектi табысы 10 000,0 мың теңгені құраса. 

2) заңды тұлғалар  үшiн: 

• қызметкерлердiң шектi орташа тiзiмдiк саны салық кезеңi iшiнде елу адам болса; 
• салық кезеңi iшiнде шектi табысы 25 000,0 мың теңгені құраса, оңайлатылған декларация негiзiндегi арнаулы салық режимiн қолданады және салық кезеңi күнтізбелік тоқсан болып табылады.

Оңайтылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолдану шарттары келесідей:

1. Оңайлатылған  декларация негiзiнде арнаулы  салық режимiн қолдану үшiн  салық төлеуші, егер осы тармақта  өзгеше белгіленбесе, орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңі басталғанға дейін салықтық өтінішті табыс етеді.

Қайта құрылған заңды тұлғалар оңайлатылған декларация негiзiнде арнаулы салық режимiн  қолдануға арналған  салықтық өтінішті салық органына заңды тұлға әділет органында мемлекеттік тіркелгеннен кейін жиырма жұмыс күнінен кешіктірмей табыс етеді.  

Қайта құрылған дара кәсіпкерлер оңайлатылған декларация негiзiнде арнаулы салық режимiн  қолдануға арналған салықтық өтінішті дара кәсіпкер ретінде мемлекеттік  тіркелген күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірмей табыс етеді. Заңды тұлғаның немесе дара кәсіпкердің мемлекеттік тіркелген күні аталған салық төлеушілер үшін арнаулы салық режимiн қолдануды бастау күні болып табылады. Салық төлеушiнiң осы тармақта аталған мерзiмде салықтық өтiнiшті табыс етпеуі, оның бюджетпен есеп айырысуды жалпыға бiрдей белгiленген тәртiппен жүзеге асыруға келiсiмi деп есептеледi. 

2. Салық органы  уәкілетті орган белгілеген нысан  бойынша арнаулы салық режимін  қолдану туралы және арнаулы  салық режимін қолданудан бас тарту туралы шешімді салық төлеуші  салықтық өтінішті табыс еткен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде шығарады.  Шешім екі данада ресімделеді.

Салық органы шешім  қабылдаған күннен бастап күнтізбелік  он күн ішінде шешімді алу үшін салық төлеуші салық органына келмеген жағдайда, бір данасы салық төлеушіге қолы қойылып тапсырылады немесе хабарламасы бар тапсырыс хатпен почта арқылы  жіберіледі.

3. Оңайлатылған  декларация негiзiнде арнаулы  салық режимiн қолдануды тоқтату  салықтық өтініштің негізінде не осы баптың                          6-тармағында көзделген жағдайларда   салық органының шешімі бойынша жүргізіледі.

4. Егер салық  төлеуші оңайлатылған декларация  негізінде арнаулы салық режимiн  қолдануды өз еркімен тоқтату  туралы шешім қабылдаса, аталған режимді тоқтатуды салық органы салықтық өтініш берілген айдан кейінгі айдан бастап жүргізеді.

5. Салық Кодекстің белгіленген шарттарға сай келмеген жағдайда, салықтық өтініш сәйкессіздік туындаған кезден бастап   күнтізбелік он күн ішінде табыс етіледі. Аталған жағдайда арнаулы салық режимiн тоқтату сәйкессіздік туындағаннан айдан кейінгі айдан бастап жүргізіледі.

6. Салық органы  салық төлеушінің осы режимді  қолдану  шарттарына сәйкессіздік  фактісін анықтаған  кезде,  қабылданған шешім негізінде оны сәйкессіздік туындаған айдан кейінгі айдан бастап жалпыға бірдей белгіленген тәртіпке ауыстыру туралы салық төлеушіні хабардар етеді.[1]

Салықтарды  оңайлатылған декларация бойынша есептеу келесі тармақтар бойынша жүргізіледі:

1. Салықтарды  оңайлатылған декларация негізінде есептеуді салық төлеуші салық салу объектiсiне есептi салық кезеңiнде 3 процент мөлшерiндегi ставканы қолдану арқылы дербес жүргiзедi.

2. Егер есепті  кезеңнің қорытындылары бойынша  қызметкерлердiң орташа айлық  жалақысы тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгiленген ең төмен жалақының, дара кәсiпкерлерде кемiнде 2 еселенген, заңды тұлғаларда кемiнде 2,5 еселенген мөлшерін құраса, салық кезеңi iшiнде есептелген салық сомасы қызметкерлердiң орташа тiзiмдiк санын негiзге ала отырып, әрбiр қызметкер үшiн салық сомасының 1,5% мөлшерiндегi сомаға азайтылу жағына қарай түзетiлуге жатады.

3. Салық кезеңі  ішінде белгіленген табыс сомасынан  іс жүзінде алынған табыс сомалары  асып түскен жағдайда, салық салудың  жалпыға бірдей белгіленген тәртібіне не өзге арнаулы салық режиміне өту (ауысу) күніне дейін салықтарды есептеу белгіленген ставка бойынша жүргізіледі.

4. Салық кезеңі  ішінде шектi орташа тiзiмдiк сан  белгiленгеннен асып түскен жағдайда, түзету шектi орташа тiзiмдiк санға ғана жүргiзiледi.

Егер есепті кезеңнің қорытындысы бойынша жалдамалы  қызметкерлердің орташа айлық жалақысы Қазақстан Республикасының заң  актілерінде белгіленген ең төменгі  айлық жалақының жеке кәсіпкерлердің кемінде 2 еселенген, заңды тұлғалардың кемінде 2,5 еселенген мөлшеріндей болса, онда салықтық кезең ішінде есептелген салық сомасы қызметкерлердің орташа тізімдік санын негізге ала отырып, әрбір қызметкер үшін салық сомасының 1,5 пайыз мөлшеріндегі сомаға азайтылуға тиіс. [2]

 

Оңайтылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимінің сипаттамасы

 

 

Әлеуметтік және корпорациялық  немесе жеке табыс салығын табыс  көзінен ұсталғанынан басқа есептеу  мен төлеу тәртібінің оңайтылған түріне көшеді

Талаптары: Жеке кәсіпкерлер  үшін: · табысы 4,5 млн. теңгеден аспаса; · қызметкерлердің саны он бес адамнан аспаса. Заңды тұлғалар үшін: · табысы 9,0 млн. теңгеден аспаса; · қызметкерлердің саны жиырма бес адамнан аспаса

                    

Салық кезеңі: тоқсан

Салық ставкасы: жеке кәсіпкерлер үшін: 3%-7% тоқсандық табысынан; заңды тұлғалар үшін: 4%-9% тоқсандық  табысынан

Оңайтылған декларация салық кезеңінен  кейінгі айдың 10-нан кешіктірілмей  табыс етіледі

Егер есепті кезеңнің қорытынды-сы бойынша жалдамалы қызметкерлердің  орташа айлық жалақысы заң актілерінде белгіленген ең төменгі айлық жалақының жеке кәсіпкерлердің кемінде екі еселенген, ал заңды тұлғалардың кемінде 2,5 еселенген мөлшеріндей болса, онда салық сомасы 1,5% әр жалдамалы қызметкер үшін кемітіледі

Салық сомасы теңдей болып әлеуметтік салық және (корпорациялық) жеке табыс салығы ретінде салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кешіктірілмей бюджетке аударылуы керек

 

 

 

 

 

 

 

3-сурет – Оңайлатылған декларация бойынша салық режимі

 

2 Кәсіпорын қызметінің  тиімділігіне салық жүйесінің әсерін талдау

2.1 Кәсіпорын мен нарықтық  экономиканы байланыстырушы сфера  ретіндегі салық жүйесі қызметіне  талдау жасау

 

Қазақстан Республикасында  салықтар және басқа да міндетті төлемдер Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2006 жылдың 12 маусымында қабылданған, іс жүзіне 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізілген Кодексі негізінде алынады.

Қазақстан Республикасындағы салық заңдары және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеудің міндеттілігі, салық салудың айқындылығы, әділдігі, салық жүйесінің біртұтастығы және салық заңдарының жариялығы принциптеріне негізделеді.

Қазақстан Республикасының  салықтары және бюджетке төленетін  басқа да міндетті төлемдері айқын  болуға тиіс. Салық салу айқындығы салық төленуінің, салық міндеттемелерінің орындалуының және толықтырылуының барлық негіздері мен тәртібін салық заңдарында белгілеу мүмкіндігін білдіреді.

Қазақстан Республикасында  салынатын салық және бюджетке төленетін  басқа да міндетті төлемдердің бірі - шағын бизнес субъектілеріне арналған арнаулы салық режимі.

Арнаулы салық режимін  қолданатын жеке кәсіпкерлер арнаулы  салық режимі қолданылатын қызметінен түскен табыстарынан жеке табыс салығы бойынша декларация табыс етпейді.

Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерде төленген жеке табыс салығының сомалары Қазақстан Республикасында салық төлеу кезінде есепке жатқызылады.

Жеке табыс салығы бойынша декларация тапсырушы салық  төлеушілер табыс салығын төлегенін  растамаған жағдайларда, жеке табыс салығын есептеу жеке табыс салығы төленгені расталмаған табыс сомасына салық заңдылығымен белгіленген ставкаларды қолдану жолымен жүргізіледі.

Мыналарға:

1. шағын бизнес субъектілеріне;
2. шаруа (фермер) қожалықтарына;
3. ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруші заңды тұлғаларға;
4. кәсіпкерлік қызметтің жекелеген түрлеріне қатысты арнаулы салық режимдері көзделеді.

Шағын бизнес субъектілері салықтарды есептеу мен төлеудің, сондай-ақ олар бойынша салық есептілігін  тапсырудың төменде аталған тәртіптерінің  біреуін ғана дербес таңдауға құқылы:

• жалпыға бірдей белгіленген тәртіп;
• біржолғы талон негізіндегі арнаулы салық режимі;
• патент негізіндегі арнаулы салық режимі;
• оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимі.

Бұл талап базарларда (жалдау шарттары бойынша базарлар аумағындағы тұрақты үй-жайларда сауда жасайтындарды қоспағанда) тауарлар өткізетін адамдарға қолданылмайды.

Салықтарды есептеу  мен төлеудің жалпыға бірдей белгіленген  тәртібіне ауысқан кезде белгіленген  тәртіп екі жыл қолданылғаннан кейін  ғана арнаулы салық режиміне қайта ауысуға болады.

         Мыналардың:

1. филиалдары, өкілдіктері бар заңды тұлғалардың;
2. филиалдардың, өкілдіктердің;
3. заңды тұлғалардың еншілес ұйымдарының және акционерлік қоғамдардың;
4. әртүрлі елді мекендерде өзге де оқшауланған құрылымдық бөлімшелері бар салық төлеушілердің арнаулы салық режимін қолдануға құқығы жоқ.

Арнаулы салық режимі:

1. акцизделетін өнімді өндіретін;
2. концультациялық, қаржы, бухгалтерлік қызмет көрсететін;
3. мұнай өнімдерін өткізетін;
4. шыны ыдыстарды жинайтын және қабылдайтын;
5. жер қойнауын пайдаланатын;
6. мыналарды: