Экологиялық құқықтың пәні

Жер қойнауын пайдалану құқығын тоқтату жер қойнауын пайдалану мақсатында берілген жер учаскесіне жер пайдалану құқығын тоқтатудың сөзсіз негізі болып табылады.

 

 Жер қойнауымен және жер қойнауын пайдаланумен байланысты құқықтық қатынастар мынадай қағидаларға негiзделедi:

      1) жер қойнауын ұтымды (шығын болуына жол бермеу), кешендi (өндірілетін пайдалы қазбаларды таңдамай, оларды мүмкіндігінше игеру немесе болашақ ҒТП қалдыру) және қауiпсiз пайдалануды(арнайы білімі, дайындығы бар мамандарды тарту; арнайы киім жарақтармен қамтамсыз ету; жарылғыш заттардың қатаң есептілігі және қауіпсіз пайдаланылуы; техникалық құжаттарды сақтау және т.б.) қамтамасыз ету;

     2) жер қойнауын  және қоршаған ортаны қорғауды (табиғи күйінде қорғау, геологиялық зерттеу немесе ө және б кезінде қорғау) қамтамасыз ету; Қорғау дегеніміз аталған операциялардың ғылыми негізделген, терең зерттелген негізді болуын қамтамасыз ету, жаңа технологияларды пайдалану.

     3) республикалық  және аймақтық мүдделердiң үйлесуiн қамтамасыз ету;

     4) минералдық  шикiзат базасын толықтыруды қамтамасыз  ету;

     5) жер қойнауын  пайдалану жөнiндегi операцияларды  жариялы түрде жүргiзу;

     6) жер қойнауын  пайдаланудың ақылы болуы;

     7) жер қойнауын  пайдалану жөнiнде операцияларды жүргiзуге инвестициялар тарту үшiн қолайлы жағдайлар туғызу.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

№10 Дәріс (Д). Судың құқықтық режимі.

 

Қарастырылатын сұрақтар:

а) сулардың құқықтық режимі

ә) су пайдалану құқығы

б) су обьектілерін қорғау және ұтымды пайдалану шаралары

 

     Сулар - су объектiлерiнде жинақталған барлық сулардың жиынтығы;

Қазақстан Республикасы су заңдарының мiндеттерi:

1) су қорын пайдалану және  қорғау саласындағы мемлекеттiк  саясатты жүргізу;

2) су қатынастарын реттеу;

3) тұрақты су пайдалануды және су қорын қорғауды қолдау мен дамытудың құқықтық негiздерiн қамтамасыз ету;

4) су қорын пайдаланудың және  қорғаудың негiзгi принциптерi мен  бағыттарын айқындау;

5) су ресурстарын зерттеу, барлау  және осы ресурстар мен су  шаруашылығы құрылыстарын ұтымды және кешендi пайдалану саласындағы қатынастарды басқару.

     Қазақстан Республикасының  су қоры Қазақстан Республикасының  аумағы шегiндегi мемлекеттiк су  кадастрына енгiзiлген немесе  енгiзiлуге тиiс барлық су объектiлерiнiң  жиынтығын қамтиды.

      Қазақстан Республикасының  су қоры айрықша мемлекеттiк  меншiкте болады.

       Су айдындары (өзендер және соларға теңестiрiлген  каналдар, көлдер, су қоймалары, iшкi сулар, аумақтық сулар), мұздықтар, батпақтар, мемлекетаралық және республикалық маңызы бар су шаруашылығы құрылыстары алып жатқан су қорының жерлерi, сондай-ақ осы құрылыстардың су қорғау белдеулерiне және ауыз сумен жабдықтаудың су тарту жүйелерiнiң санитарлық қорғау аймақтарына бөлiнген жерлер мемлекет меншiгiнде болады.

Қазақстан Республикасының су заңдары мынадай принциптерге негiзделедi:

 

1) халықтың өмiрi мен қызметiнiң  негiзi болып табылатын сулардың  мемлекеттiк маңызын мойындау;

2) халықты ауыз судың қажеттi мөлшерiмен және кепiлдi сапасымен  бiрiншi кезекте қамтамасыз ету;

3) халықтың суға әдiл және  теңдей қол жеткiзуi;

4) су алуды азайтуға және судың  зиянды әсерiн кемiтуге мүмкiндiк  беретiн қазiргi заманғы технологияларды  игерiп, кешендi және ұтымды су  пайдалану;

5) су объектiлерiн оларды қорғаумен  қоса кешендi пайдалану;

6) арнайы су пайдаланудың ақылылығы;

 

7) Қазақстан Республикасының су  заңдарын бұзудан келтiрiлген  залалды өтеу;

8) Қазақстан Республикасының cу  заңдарын бұзғандық үшiн жауапкершiлiктiң  бұлтартпастығы;

9) су қорын пайдалану мен қорғау  жөнiндегi мiндеттердi шешудегi жариялылық және оларға жұртшылықты тарту;

10) Қазақстан Республикасы су  қорының жай-күйi туралы ақпараттың  қолжетiмдiлiгi;

11) халықаралық нормалар мен  Қазақстан Республикасы бекiткен  халықаралық шарттардың негiзiнде  трансшекаралық суларды пайдалану.

 

 Су объектiлерi:

1) жер үстi су объектiлерi;

2) жер асты су объектiлерi;

3) Қазақстан Республикасының теңiз  сулары;

4) трансшекаралық сулар болып  бөлiнедi.

 

Пайдалану түрлерiне қарай су объектiлерi:

1) ортақ пайдаланудағы су объектiлерi;

2) бiрлесiп пайдаланудағы су объектiлерi;

3) оқшау пайдаланудағы су объектiлерi;

4) ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың  су объектiлерi;

5) ерекше мемлекеттiк маңызы  бар су объектiлерi болып бөлiнедi.

Жер үстi су объектiлерi:

1) су айдындары - өзендер және соларға теңестiрiлген каналдар, көлдер, су қоймалары, тоғандар және басқа iшкi су айдындары, аумақтық сулар;

2) мұздықтар, батпақтар болып бөлiнедi.

Жер асты су объектiлерiне мыналар жатады:

1) су тұтқыш аймақтар, тау-кен  жыныстарының жиектерi мен кешендерi;

2) жер асты суларының бассейнi;

3) жер асты сулары орындары  мен учаскелерi;

4) жер асты суларының құрлықта  немесе су астынан табиғи шығуы;

5) жер қойнауының суландырылған  учаскелерi.

    Қазақстан Республикасының теңiз суларына, егер Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк шекарасы шегiндегi Каспий және Арал теңiздерiнiң сулары жатады.

     Қазақстан Республикасының  Мемлекеттiк шекарасын белгiлейтiн  және (немесе) қиып өтетiн жер үстi және жер асты сулары трансшекаралық сулар болып табылады.

     Егер Қазақстан Республикасының  заңдарында өзгеше көзделмесе, барлық  су объектiлерi ортақ пайдаланудағы объектiлер болып табылады.

     Жеке немесе заңды  тұлғаларға толық немесе iшiнара бiрлесiп пайдалануға берiлген су объектiлерi бiрлесiп пайдаланудағы су объектiлерi болып табылады.

      Жеке немесе заңды  тұлғаларға толық немесе iшiнара  оқшау пайдалануға берiлген су  объектiлерi оқшау пайдаланудағы су объектiлерi болып табылады.

 

 Жеке және заңды тұлғаларға  су объектiлерi:

1) қысқа мерзiмдi пайдалану;

2) ұзақ мерзiмдi пайдалану құқығымен  табысталады.

      Қысқа мерзiмдi пайдалану  құқығы бес жылға дейiнгi мерзiмге, ұзақ мерзiмдi пайдалану құқығы  бес жылдан қырық тоғыз жылға дейiнгi мерзiмге табысталады.

Суларды қорғау мен ұтымды пайдалану саласындағы ұйымдастырушылық құқықтық құралдарға мыналар жатады:

• Су обьектілерін ұтымды пайдалануды жоспарлау
• Суларға әсер етудің шекті мөлшерлерін нормалау
• Су обьектілерінің мемлекеттік мониторингі
• Мемлекеттік су есебі
• Су обьектілерін қорғау мен пайдалануға мемлекеттік бақылау

 

 Су қорын пайдалану және қорғау саласындағы мемлекеттiк сараптама

 Су қорын пайдалану және  қорғау саласында мемлекеттiк  сараптаманың мынадай түрлерi жүзеге асырылады:

1) су объектiсiнiң жай-күйiне әсер  ететiн қызметке мемлекеттiк сараптама;

2) су объектiлерiнiң жай-күйiне  әсер ететiн шаруашылық және  басқа да объектiлердi салуға және  қайта жаңғыртуға, пайдалануға, консервациялауға  және таратуға арналған жобалау алдындағы және жобалау құжаттамасына мемлекеттiк сараптама;

3) жер асты суларының қорларына  және жер асты су объектiлерi туралы геологиялық ақпаратқа  мемлекеттiк сараптама;

4) су шаруашылығы және өнеркәсiптiк  гидротехникалық құрылыстардың төтенше жағдайлардың талаптарына сәйкестiгiне мемлекеттiк сараптама;

5) мемлекеттiк санитарлық-эпидемиологиялық  және экологиялық сараптамалар.

 Су объектiлерiне ластаушы  заттардың ағызылуын азайту жөнiндегi талаптар:

• Cу ресурстарын пайдалану мен қорғау ластаушы заттарды ағызылу нүктелерiнде нормалауға тиiстi бассейн, ағын су немесе учаске шегiнде барлық ұйымдардың су шаруашылығы қызметiн жинақтап нормалауға негiзделедi.

 

• Ағызылатын суды тазарту дәрежесiне және сапасына қойылатын талаптар су объектiсiн ықтимал мақсатты пайдалану бағыттары бойынша айқындалып, есептеулермен негiзделедi және онда су объектiсiнiң нақты жай-күйi, техникалық және экономикалық мүмкiндiгi, жоспарланатын көрсеткiштерге қол жеткiзу мерзiмдерi ескерiлуге тиiс.

Жер үстi және жер асты суларын мемлекеттiк есепке алу

 Жер үстi және жер асты  суларын мемлекеттiк есепке алу  Қазақстан Республикасының аумағындағы  су ресурстарының сандық және  сапалық көрсеткiштерiн Қазақстан  Республикасының заңдарында белгiленген  тәртiппен жүйелi түрде анықтау және тiркеу болып табылады.

Мемлекеттiк су кадастры су объектiлерiнiң жай-күйiмен пайдаланылуы туралы, олардың су ресурстары туралы, су пайдаланушылар туралы жүйелендiрiлген ресми деректер жиынтығы болып табылады.

Су объектiлерiнiң мемлекеттiк мониторингi

     Су объектiлерiнiң  мемлекеттiк мониторингi қоршаған  ортаның және табиғи ресурстардың  мемлекеттiк мониторингi жүйесiнiң  құрамдас бөлiгi болып табылады.

     Су объектiлерiнiң  мемлекеттiк мониторингi олардың  жай-күйiне гидрологиялық, гидрогеологиялық, гидрогеохимиялық, санитарлық-химиялық, микробиологиялық, паразитологиялық, радиологиялық және токсикологиялық көрсеткiштердi тұрақты қадағалау, жағымсыз процестердi уақтылы анықтау, олардың дамуын бағалау мен болжау мақсатында алынған ақпаратты жинау, өңдеу және беру, жүзеге асырылатын су шаруашылығы iс-шараларының зиянды зардаптарын болғызбау және тиiмдiлiк дәрежесiн айқындау жөнiнде ұсынымдар әзiрлеу жүйесi болып табылады.

Су қорын пайдалану мен қорғау саласындағы нормалау

 Су қорын пайдалану мен қорғау саласындағы нормативтiк-техникалық, санитарлық-эпидемиологиялық және метрологиялық қамтамасыз етудiң бiрыңғай жүйесi судың сандық және сапалық көрсеткiштерiне, олардың көрсеткiштерiн дәл өлшеу нормаларына қойылатын талаптарды регламенттеу мақсатында белгiленедi әрi өндiрiстiк және өзге қызметтiң су объектiлерiне ықпал ету шегiн реттейдi.

Су объектiлерiне жол берiлетiн шектi зиянды әсерлер нормативтерi

 Жер үстi және жер асты  суларын экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық  талаптарға сай жағдайда ұстау Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы орталық атқарушы органымен, жер қойнауын пайдалану мен қорғау жөнiндегi уәкiлеттi органмен, халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы уәкiлеттi органмен және өнеркәсiп қауiпсiздiгi саласындағы уәкiлеттi мемлекеттiк органмен келiсiм бойынша су қорын пайдалану және қорғау саласындағы уәкiлеттi орган белгiлеген су объектiлерiне жол берiлетiн шектi зиянды әсерлер нормативтерiнiң сақталуымен қамтамасыз етiледi.

Су объектiлерiне жол берiлетiн шектi зиянды әсерлердiң нормативтерi:

1) ұзақ уақыт ықпал етуi су  объектiсiнiң экологиялық жүйесiнiң  өзгеруiне әкеп соқтырмайтын антропогендiк  жүктеменiң жол берiлетiн шектi мөлшерiне;

2) су объектiсiне және оның  су жинау алаңына түсуi мүмкiн зиянды заттардың жол берiлетiн көлемi мен шоғырлануына сүйене отырып белгiленедi.

 

 

 

11 дәріс Суды қорғау және пайдаланудың  экалогиялық құқықтық режимі.

 

1.Қазақстан Республикасының су  заңнамасының принциптері,міндеті  мен мақсаты.

2.Су заңнамасы пәнінің түсінігі және су қатынастары обьектілері.

3.Су обьектілерінің түрлері  мен оларды пайдалану құқығы.

4. Суды қорғау және пайдаланудың  экалогиялық талаптары

1. ҚР Су заңнамасы  ҚР Конституциясына негізделеді  және 2003 жылы 9 шілдеде қабылданған  ҚР Су Кодесінен және өзге де нормативтік құқықтық актілерден тұрады.Су Кодексінде көзделген нормалардан өзге ережелер Қазақстан Республикасымен ратификацияланған халықаралық шарттарда көзделсе,халықаралық шарт ережелері қолданылады.Суды пайдалану және қорғау жөніндегі экологиялық талаптарға байланысты қатынастар ҚР Экалогиялық кодексімен реттеледі. ҚР Су Кодексінің 1-бабына сәйкес барлық су обьектілерінде орналасқан су ресурстары сулар болып табылады.Қоршаған ортаны және халықтың тұрмыс тіршілігін жақсарту үшін су қорын қорғау және суды эканомикалық ұтымды пайдалану,сонымен қатар экалогиялық қауіпсіздікке қол жеткізу ҚР Су заңнамасының негізгі мақсаттары болып табылады.

    ҚР  Су заңнамасының міндеттері:

су қорын қорғау және пайдалану аясында мемлекттік саясатты жүргізу;

су қатынастарын реттеу;

су қорын қорғау және пайдаланудың тұрақтылығын дамыту мен  қолдаудың құқықтық негіздерін қамтамасыз ету;