Лизингті дамыту-кәсіпорынның негізгі құралдары жаңарту формасы ретінде

Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, Қазақстан Республикасындағы  лизинг бизнесінің дамуы инновациялық процесті белсендірудің перспективалы  бағыттарының бірі және өндірістің техникалық қайта қарулануы мен экономиканы  құрылымдық қайта құрудың қуатты импульсі бола алады.  

Алайда, лизингтің сәтті  дамуына белгілі-бір жағдайлар  қатары бөгет болады, олардың негізгісі  құқықтық базаның толық жетілмегендігі болып табылады.

Осы жағдайларға байланысты лизингті жетілдіре түсу үшін қандай шаралар жасалу керектігі жайлы  мен өзімнің ұсыныстарымды жасағым  келеді:

• Экономиканың приоритетті салаларына лизингтік жобаларды өткізген кезде мемлекеттік кепілдіктерді ұсыну
• Лизингтік қаржыландыруды өткізу үшін инвестициялық несиелер бойынша, жеңілдіктерді ұсыну
• Республикадағы лизингтік қатынастарды дамыту үшін, сублизинг механизмі арқылы шетел инвестицияларын тарту
• Лизинг механизмдерінің нормативтік-құқықтық негізін жетілдіру бойынша шараларды іске асыру, жекелей келгенде, қазіргі кезде қолданылып жүрген лизинг формасын сипаттауды, лизинг беруші және лизинг алушы Қазақстан Республикасының резиденттері болған, ал сатушы ондай болмаса, яғни лизинг объектісін шетелде сатып алатын жағдайда жүргізу
• Лизинг құрал-жабдығын қолданғанда амортизациялық жеңілдіктерді қолдану
• Банктер мен басқа несиелік ұйымдардың берген несиелері үшін пайыздар бойынша төлемдерді қоса есептегенде лизингтік төлемдердің сомасын, лизинг беруші-шаруашылық субъектісінің өндірген өнімнің өзіндік құнына жатқызу
• Шетел капиталын өндірістік секторға тарту, халықаралық және мемлекетаралық лизинг механизмдерін енгізу және пайдалану
• Құқықтық базаны жетілдіре түсу
• экономиканың шикізаттық бағыттылығын жеңу
• сыртқы нарықтар үшін күресте ұлттық экономиканың бәсекелік қабілеттілігін көтеру
• өндірісті техникалық және технологиялық жаңарту үшін мемлекеттің экспорттық-импорттық потенциалын ынталандыру
• өндірістің техникалық жағдайын жаңарту
• жаңа техниканы меңгеру мен құру мерзімін қысқарту

Лизингтік қатынастардың  құрылуы және дамуы қазақстандық кәсіпорындардың техникалық потенциалын  реконструкциялау бойынша мүмкіндіктерді және шарттарды қамтамасыз етуге  мүмкіндік береді. Алайда, қазіргі  кезде республикадағы лизингтің  дамуының деңгейі, оған қойылатын талаптарға толық жауап бере алмайды. Оның негізгі  себептері: лизингтің қолданатын ұйымдастырушылық-экономикалық механизмдерінің әлсіз тиімділігі, лизингті басқарудың сұрақтары бойынша  заңды және құқықтық актілердің жетілмегендігі, лизингтік қызметтер жайлы, олардың  құрамы жайлы мәліметтік базаның  жетімсіздігі, көптеген потенциалды  лизинг алушылардың лизингтік қатынастарға қатысуға психологиялық дайын еместігі, көптеген лизингтік компаниялардың инвестициялық потенциалының әлсіз  болуы.

Осы ұсыныстар жүзеге асырылса, Қазақстан Республикасында лизинг бизнесі толық жетілген болар  еді деп ойлаймын.

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОРЫТЫНДЫ

 

Бүгінгі күні Қазақстан Республикасының  экономикасы негізгі қорлардың  шекті тозуына байланысты техникалық потенциалдың толық қайта құрылуын қажет етеді. Көптеген Қазақстандық кәсіпорындарының жеткілікті өзіндік  және бюджеттік қаржылық ресурстардың болмауы шарттарында техникалық потенциалды жаңартудың прогрессивті және динамикалық формаларының бірі-лизинг болып табылады.

Инвестициялаудың басқа  формаларымен салыстырғанда, спецификалық сипаты мен артықшылықтарына байланысты лизингтік қатынастардың дамуы  макроэкономикалық көрсеткіштердің  өзгерісіне, экономиканың құрылымына әсер етеді, ресурстардың барлық түрлерінің бір саладан екінші салаға құюлуына ықпалын тигізеді. Осыған байланысты, оған дейін тек индустриалды дамыған  мемлекеттерде танымал болған жаңа өндірістер пайда болады, отандық  тауардың бәсекеге қабілеттілігі өседі, жаңа өткізу нарықтарын игеру қамтамасыз етіледі. Барлық осы факторлар лизингті инновациялық процестерді инвестициялау  жүйесінде қарастыруға мүмкіндік  береді.

Лизинг мәніне түрлі тәсілдемелерді талдау негізінде, 16 белгісі бойынша  лизингтің жіктемесін нақтыладық, ал бұл өз кезегінде лизингті басқару  механизмін жетілдіру бойынша ұсыныстарды  дамытуға мүмкіндік береді. Зерттеу  көрсеткендей, лизингтің кейбір түрлерін, сублизингті, қайтарымды лизингті және толық лизингті Қазақстанның шарттарында  пайдалануға болады.

Ұлттық экономикадағы  лизингтік бизнестің дамуының ұйымдастырушылық-экономикалық факторлары көрсетілген, олар сақтандыру, зейнетақы, несиелік ұйымдардың қаражаттарын тартумен және шаруашылық субъектілердің амортизациялық қорларын пайдаланумен байланысты.

Республика экономикасына  тікелей инвестицияларды тарту  бойынша ұлттық міндеттерге жауап  беретін шарттарды қамтамасыз ету  мақсатында, лизингтік инвестициялық  жобаларды мемлекеттік қолдаудың  тікелей және жанама әдістерін қолданудың қажеттілігі айқындалады. Оған қоса, Қазақстан Республикасының Үкіметіне  лизинг институтын ашумен байланысты документтер пакетін дайындау ұсынылды.

Қазақстанның шикізаттық бағытын ескере отырып, Үкімет Республиканың  индустриалды-инновациялық дамуының стратегиясында негізгі қорларды жаңарту арқылы мемлекеттегі өндірістік секторды дамыту жағдайын қарастырған (бүгінгі күні республикадағы негізгі қорлардың  тозуы 60-80% құрайды). Берілген мәселеден  кіші және орта бизнес саласында дұрыс  шығудың негізгі жолы - лизинг, сәйкесінше оған деген сұраныс жақын жылдарда өсу керек. Лизингтік қызметтер  нарығы қазіргі уақытта инвесторлар  үшін де, өндірушілер үшін де өте  тартымды болып отыр.

Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, Қазақстан Республикасындағы  лизинг бизнесінің дамуы инновациялық процесті белсендірудің перспективалы  бағыттарының бірі және өндірістің техникалық қайта қарулануы мен экономиканы  құрылымдық қайта құрудың қуатты импульсі бола алады. 

Қазақстанның лизингтік  қызметтер нарығы 2000 жылдан бастап белсенді дами бастады. Мұндағы лизингтік  мәмілелердің негізгі бөлігі, мемлекет 100% қатысатын, Қазақстанның агроазық-түлік  Программасы шектерінде ауылдағы әлеуметтік мәселелерді шешу үшін мемлекеттің  бастауымен құрылған «Казагрофинанс»  лизингтік компаниясының үлесіне  тиеді.

Бүгінгі күні  Қазақстан  экономикасының бәсекеге қабілеттілігінің басты шектеуші факторларының бірі- құрал-жабдықтың тозғандығы болып  табылады. Әртүрлі бағалаулар бойынша, негізгі қаражаттардың тозғандығы 60-80%-ды құрайды және мемлекеттің  экономикасы үшін үлкен проблема болып табылады. Мемлекеттегі бағалы қағаздар нарығының жағдайын ескере отырып, лизинг туралы осы мәселені шешетін жалғыз механизм деп айтуға болады.

Бүгінгі күні кәсіпорындардың  барлық басшылары лизинг, негізгі  қорларды байытудың және жаңартудың ең тиімді әдісі деп түсінеді. Потенциалды  сұраныс күннен-күнге нақтыланып, артып отыр. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

 

1. ҚР Президентінің стратегиясы «Қазақстан-2030: барлық              қазақстандықтардың тұрмысының жақстаруы, гүлденуі және      қауіпсіздігі»//Казахстанская правда.-2007, 11 қазан.
2. Шокаманов Ю. Динамика экономического развития Казахстана и отдельных отраслей в региональном разрезе за 10 лет независимости //Экономика и статистика. -2009, №2.-30с.
3. Турысов К. Об экономической политике правительства Казахстана по итогам 2009 года //Аль-Пари.-2009, №5.-5с.
4. Современный словарь иностранных слов.-М.: Русский язык, 2008.-900с.
5. Брейли Р., Майерс С. Принципы корпоративных финансов.-М.: Олимп-Бизнес, 2010.-800с.
6. Лукасевич И.Я. Анализ финансовых операций.-М: Финансы ЮНИТИ, 2010.-354с.
7. Закон «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» от 12.06.2011 №209-ІІ.
8. Денисюк Г. «Казахстан: интеграция в мировое сообщество через инвестиции» Аль-Пари.-2009, №3.-45с.
9. «Қаржылық лизинг туралы Заң» 05.07.2010. –Алматы: Халықаралық құқық және халықаралық бизнес институты «Дәнекер»,2010.-15б.
10. «Об ускорении рыночных преобразований и мерах выхода из кризиса», в разделе ІІІ «Меры по преодолению кризиса и дальнейшему углублению реформ»// Казахстанская правда -2011, 10 июня.-2б.
11. Динамика объёмов и изменения структуры промышленного производства в Казахстане в 2000-2010гг.-Алматы: Агенство по статистике РК, 2010
12. Блауг М. Экономическая мысль в ретроспективе.-М.:Дело ЛТД, 2009.-237с.
13. Прилуцкий Л. Финансовый лизинг.-М.: Ось-89, 2008.-169с.
14. Ольхова Р.Г. Банковское дело/Под ред.Лаврушина О.И. М.:Банковский и биржевой научно-консультационный центр, 2008.-580с.
15. Чекмарева Е.Н. Лизинговый бизнес. Практическое пособие.-Москва.: Экономика, 2008.-237с.
16. Волынский В.С. Кредит в условиях современного капитализма-М.:Финансы и Статистика, 2010.-546с.
17. ҚР Азаматтық Кодексі (Ерекше бөлімі) 01.07.2007 № 409
18. Кабатова Е.В. Лизинг: правовое регулирование, практика.-Москва.: ИНФРА-М, 2010.-289б.
19. government.kz
20. stat.kz
21. ukimet.kz