Салықтық бақылаудың экономикалық мәні, мақсаттары мен міндеттері

Салық төлеуші  салық заңына сәйкес салықтық міндеттемелерін  толық көлемде және белгіленген  мерзімдерде орындауға міндетті.

Салықтар мен  бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер айқын болуға тиіс. Салық  салудың айқындылығы салық төлеушінің салықтық міндеттемелерінің туындауының, орындалуының және тоқтатылуының барлық негіздері мен тәртібін салық  заңында белгілеу мүмкіндігін білдіреді.

Еліміздің салық  салу жалпыға бірдей және міндетті болып табылады. Жеке сипаттағы салық  жеңілдіктерін беруге тиым салынады.

Қазақстанның  салық жүйесі оның бүкіл аумағында  барлық салық төлеушілерге қатысты  бірыңғай болып табылады.

Салық салу мәселелерін  реттейтін нормативтік-құқықтық актілер  ресми басылымдарда міндетті түрде  жариялануға жатады.

ТҮЙІН

Салықтар –  тауарлы өндіріспен бірге, қоғамның топқа бөлінуінің және мемлекеттің  пайда болуымен, оған әскер, сот, қызметкерлер ұстауға қаражаттың қажет болуынан пайда болды.

Салықтар барлық елдерде олардың қоғамдық – экономикалық құрылысы мен саяси іс бағытына қарамастан ұлттық мемлекет кірістерінің негізгі  көзі, ұлттық табысты қайта бөлудің  басты қаржылық тетігі, мемлекеттің  кірістерін және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі болып  табылады.

Салық – мемлекет бір жақты тәртіппен заң жүзінде  белгілеген, белгілі бір мөлшерде қайтарымсыз және өтеусіз, тұрақты  сипатта бюджетке төленетін төлемдер.

Мемлекет салықтарды экономиканы дамыту, тұрақтандыру барысында  қуатты экономикалық тетік ретінде  пайдаланады.

Салықтардың мәнін  толық түсіну үшін олардың экономикалық маңызын түсіну қажет. Ал салықтардың  маңызы олардың атқаратын қызметіне  тікелей қатысты.

Салықтардың мынадай  негізгі қызметтері (функциялары) бар:

– реттеушілік;

– фискалдық;

– қайта бөлу.

Қазақстан Республикасының  қазіргі салық жүйесі салықтарды құру мен алудың нақты әдістерін  анықтайды, салықтың тиісті элементтері  арқылы салық салудың тәртібін белгілейді.

Салық элементтері - -бұл мемлекеттің заң ак актілерімен  анықталатын салықтың құрылу принциптері  мен салық салуды ұйымдастыру.

Негізгі салық  элементтеріне мыналар жатады:

- салық субъектісі;

- салық салынушы;

- салық объектісі;

- салық базасы;

- салық салу  бірлігі;

- салық ставкасы;

- салық жеңілдіктері;

- салық төлеу  мерзімі мен тәртібі;

- салық төлеушілер  мен салық органдарының міндеттері  мен құқықтары;

- салық төлеуді  бақылау;

- салық заңдарын  бұзғаны үшін санкциялар және  т.б.

Салық салу объектілерін есепке алу және оларды бағалау тәсілдеріне  қарай салық алудың мынадай төрт әдісі қолданылады:

-   кадастрлық;

-   салық  төлеушінің декларациясы бойынша;

-   табысты  алу көзінен ұстап қалу;

-   патенттік  негізде.

Салықтық есептің  екі әдісі қолданылады:

- кассалық;

- есептеу.

Салық механизмі  – бұл ұйымдық-экономикалық категория  ретінде осы ұғымды түсіндіретін салық теориясының аясы, сәйкесінше, ұлттық табыстың бөлігінде өндірісте  жасалынған бөлігін қоғамдастыру кезінде  қалыптасатын қайта бөлу қатынасы кезіндегі  объективті қажетті басқару процесі. Салық салу механизмі салықтарды белгілеудің принциптерінен, нысандары  мен әдістерінен, оларды өзгерту  мен күшін жоюдан, оларды төлеуді  қамтамасыз ету бойынша шаралардан тұрады. 

Салық жүйесі және оның қызмет ету механизмі белгілі  бір принциптерге сәйкес қызмет етуі керек. Сонда ғана салық жүйесі өз қызметін жан-жақты және тиімді түрде  жүзеге асырады.

Қазақстанның  салық заңнамасында салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеудің міндеттілігі, салық салудың  айқындылығы, әділдігі, салық жүйесінің  біртұтастығы және салық заңдарының жариялылығы принциптері негізделеді.