Тәрбие теориясы

 

А.В.Луначарский, Н.К.Крупская,  А.С.Макаренко, П.П.Блонский, С.Т.Шацкий,  В.А.Сухомилинский

 

 

 

88

• А.В. Лунчарский: “Жаңа  адамды   қалыптастырудың   негізгі  жағдайы ұжым  болады”- деп  көрсетті.

 

• Н.К.Крупская: “Тұлғаның   дамуы  мен  қалыптасу  ортасы ұжым” - деп  атап  айтқан.

 

• В.А.Сухомилинский: “Әрбір   бала тәрбиесі   ұжымда  негізгі  тәрбие  құралы  болады.  Балалар  мен   тәрбиешілер  арасындағы  рухани   қарым-қатынас   ұжымдық  қатынастың   даму процесі” – деп  көрсеткен.   

 

 

 

 

 

89

  А.С.Макаренко ұжымда  жеке  адам тәрбиесінің қоғамдық   бағыттылығын   ерекше  атап,ұжымның төмендегідей   кейбір  белгілерін көрсетті:

Ұжым  тәрбиенің   мақсаты  және  объектісі,  жеке  адам  ұжымнан  тыс  дамымайды.

0. Ұжым  адамдарды  жалпы  мақсатқа,  еңбекке  және  еңбекті  ұйымдастыруға   біріктіреді.
1. Ұжым  барлық  ұжымдармен  табиғи  байланысты  қоғамның  бөлігі.
2. Ұжымның  өзін-өзі   басқару  органдары   және  өкілдері,  ұйымдастырушылары  болады. 

 

 

 

90

МЕКТЕП  ҰЖЫМЫ

 

Біздің елімізде қазірі қоғамның маңызды ұясы - мектеп ұжымы баланы дамытуда және қалыптастыруда үлкен роль атқарады.

 

 

Мектептегі оқушылар ұжымы - бұл 

іс-әрекетімен (оқу,еңбек т.б) бірігіп топтасқан  балалардың  мақсатқа бағытталған  тұрақты  бірлестігі.

 

 

 

 

91

ОҚУШЫЛАР ҰЖЫМЫ

 

   Оқушылар  ұжымы  балаларды

   ұжымшылдыққа   тәрбиелеудің  маңызды құралы.

 

 Ұжымшылдық  адам  мүддесінің   ұжым  және  қоғам  мүдесімен  мызғымас  байланыстығын   көрсетеді.

 

 

Адам  ұжымда  өз  күшінің,  өз  қабілетінің  керек  екендігін   түсінеді. 

 

 

 

92

 

Сондықтан  оларды  үнемі  дамтытып, жетілдіріп отыру   педагогикалық  ұжымның  оқыту  және тәрбие  жұмысын  шығармашылықпен  ұйымдастыруына  байланысты. 

 

 Қорыта  айтқанда  ұжым - тәрбиенің   маңызды  құралы.

 

 

 

 

93

 Ұжымның  даму  кезеңдері

 

Оқушылар ұжымы үш кезеңнен өтеді.

 

Ұжымның даму кезеңдерін айқындаған А.С.Макаренко  балалар ұжымы дамуының мақсатына, іс-әрекетінің мазмұнына,тәртібіне,балалардың ара-қатынасы тәуелділігіне байланысты ажыратады.

 

 

 

 

94

• Бірінші  кезең – оқушылар  ұжымы  жеткіліксіз  ұйымдастырылған топ.

Мұғалім  бұл кезеңде  сынып өмірін  ұйымдастыру  үшін

жұмысты  талап  қоюдан   бастайды.  Талап  қою

балаларды  мінез-құлық  нормасына үйрету,  әлеуметтік 

тәжірибеге  тарту. 

Бұл кезеңде   ұжым  іс-әрекетінде   белсенді,  ынталы 

оқушыларға   сүйену  керек.

Бұл кезеңдегі  мұғалімнің  негізгі  қызметі – оқушылардың

ұжымдық  іс-әрекетін ұйымдастыру, оларды  әртүрлі  іс-

әрекеттерге  қатыстыру,   ұжымды  балаға  ықпал 

жасайтын  құралға  айналдыру.

 

 

 

95

• Екінші  кезеңде – ұжым  өзін-өзі 

басқаруға  көшеді.

 

Бұл кезеңде  белсенді  топпен  жұмыс істеудің  маңызы  зор.

Мұғалімнің  қызметі -  коммуникативті,  яғни  балалармен 

байланыс  жасау,  ұжымның  өмірі   үшін  оқушылардың 

ынтасын  қуаттау,  жалпы  міндеттерді  орындауға 

барлық  оқушылардың  күш-қуатын  нығайту. 

Ұжымның   осы  даму  кезеңінде   параллельді  ықпал  жасау 

принципті   қолданылады,  яғни тұлғаға  талап  қою  ұжым 

арқылы  жүзеге  асырылады.

 

 

 

96

• Үшінші  кезеңде – қоғамдық 

өмірдегі деректерді,  құбылыстарды 

бағалауда ұжымдық  пікір  пайдаланылады.

 

 

Бұл  ұжымның   өрлеу  кезеңі.   Ұжым  қоғамдық  пікірмен 

сипатталады.  Қоғамдық  пікір -  бұл  ұжым  мүшелерінің 

талаптарды, пікірлерді  бағалаудағы  бірлігі.  Ұжымдық 

талқылау,  бағалау, әрекеттілік – қоғамдық  пікірдің негізгі  ерекшеліктері.

 

 

 

97

 
Оқушылар ұжымын нығайту мен қалыптастыруда аса маңызды мәселелердің бірі – перспективаны таңдау. 
Осыған орай А.С.Макаренконың теориялық мұрасына сүйеніп, оның жақын, орта және қашық  перспективаларын білгеніміз  жөн. 

 

• Жақын перспектива - бұл күнделікті өмірде пайда болып

жеке адамды әр-түрлі іс- әрекетке ынталандыру, қызықтыру.

Мысалы, жарыс,саяхат, цирк, мұражай.

• Орта перспектива- бұл перспективаға балалар лагеріне

бару, жыл сайын өткізілген ән, сурет сайыстарына қатысу.

• Қашық перспектива - бұл ұжымның  немесе  жеке 

адамның бір істі  ұзақ  мерзімде  орындауға  талптану 

мақсаты.

Мысалы,  келешек мамандықты таңдау, білім алу, мектеп 

бітіріп жұмыс істеуге тілек білдіру және т.б.

 

 

 

 

98

Сынып тәрбие жүйесін құру 

сынып жетекшісі

 іс-әрекетінің шығармашылық 

нәтижесі ретінде

 

 

 

99

Мазмұны

 

• Сынып жетекшісі, оның міндеттері мен қызметі
• Сынып жетекшісі жұмысын диагностикалау
• Сынып жетекшісі жұмысын жоспарлау
• Тәрбие жұмысын жоспарлау
• Сынып жетекшісінің ата-аналармен өзара іс-әрекетінің ерекшеліктері
• Білім берудегі сынып жетекшісінің орны
• Тәрбие жұмысын талдау

 

 

 

 

100

Сынып жетекшісі, оның  міндеттері мен қызметі 

 

• Оқушыларды тәрбиелеу. Басты міндетті шешу үшін, ол оқушыларды зерттеп, оларды жақсы білу керек.
• К.Д. Ушинский “Адам-тәрбие нысанасы” деген еңбегінде былай деп жазған: “Егер педагогика адамды жан-жақты етіп тәрбиелеігісі келсе, онда педагогика ең алдымен сол адамды барлық жағынан білуі керек”.
• Оқушыларды жан-жақты етіп тәрбиелеу үшін класс жетекшісі оларды зерттеп білуі қажет. Балаларды зерттеп білу класс жетекшісінің өз жұмысын ойдағыдай атқарудың басты шарты.

 

 

 

101

 

 

  Жеке оқушылар жайлы класс жетекшісі төмендегідей мәліметтерді білуі қажет:

- Баланың денсаулығы

- жанұядағы баланың өмірі мен тұрмыс жағдайы

- баланың ішкі жан дүниесі, рухани байлығы

-мінез-құлқын, темпераментін, психологиялық ерекшеліктерін т.б.  

-адамгершілік қасиеттерін, еңбек көзқарастарын, эстетикалық талғамдарын, қызығуларын, интеллектуалдық дамуы

 

 

 

102

Сынып жетекшісінің  негізгі қызметі

 

• Сынып жетекшісі қызметінің мазмұны оқушылардың белгілі топтарында педагогикалық үрдіске жетекшілік ету функциясымен анықталады. 
• Сынып жетекшісі оқушылардың әртүрлі іс-әрекетін ұйымдастырады: танымдық,  еңбек, эстетикалық, сонымен бірге оқушылардың еркін қарым-қатынасы оқушылардың дем алу бөлігі болып табылады.
• Сынып жетекшісінің қызметінде бақылау және түзету қызметін жүйелі және сауатты жүзеге асыру тәрбиелік, ұйымдастырушылық және дамытушылық мәні зор, тәрбиелік үрдістің тиімділігін арттырады.

 

 

 

103

Оқушыларды зерттеп  білудің тәсілдері

 

Зерттеу тәсілдері

 

Бақылау тәсілі

Сабақта, сенбіліктерде,

сыныптан

 тыс жұмыстарды

 

Әңгімелесу тәсілі

 

Анкеталарды толтыру 

тәсілі

 

Табиғи эксперимент

 

Тәуелсіз мінездемелерді

Қорыту тәсілі

 

Құжаттар мен

 танысу

 

Оқушының

 шығармашылық

Жұмысы 

мен танысу

 тәсілі

 

 

 

104

Зерттеуге қойылатын  талаптар

 

Оқушылардың

тұрмыс

жағдайы мен

өмірімен

танысу

 

Оқушыларды

жан-жақты

зерттеу

 

Оқушылардың

өмірі мен

қызметінің

табиғи

жағдайында

 

 

Әр түрлі 

Әдістерді

Қолдану

арқылы

 

Оқушылардың

тәрбиесімен

сабағына

бағытталуы

 

 

Үздіксіз

жүйелі

жоспарлы

 

 

Зерттеу 

талаптары

 

 

 

105

Сынып жетекшісі жұмысын диагностикалау 

 

Диагностикалау қызметін жүзеге асыру сынып жетекшісінің оқушылардың тәрбиелігіндегі өзгеруін және  бастапқы деңгейін анықтауды қарастырады.  Ол баланың жеке басын зерттеуге, оны талдау, тұтас педагогикалық процеске сипаттама және алынған нәтижелердің тиімсіз себептерін іздеуге бағытталған.

 

 

Диагностикалық қызметті іске асыруда сынып жетекшісі екі жақты мақсатта болуы мүмкін: біріншіден, өзінің  іс-әрекетінің нәтижесін қарастыру, екіншіден, сынып жетекшісінің қолында баланы зерттеу диагностикалау жеке тұлғаны қалыптастыру және даралықты дамыту құралдарына айналуы мүмкін.

 

 

 

 

106

Сынып жетекшісі жұмысын жоспарлау 

 

Мақсаты сынып жетекшісінің тәрбиелік іс-әрекеттің мақсатын  қатысушылармен бірге қарастыру болып табылады. Оқушылардың жас деңгейлеріне байланысты және сынып ұжымының қалыптасу деңгейі сынып жетекшісінің  бұл үрдісте қатысу бөлігі өзгереді.

 

Мақсат логикасы сынып жетекшісінің  қызметін жоспарлау үрдісінде көрінеді.Тәрбие жұмысын жоспарлау – бұл сынып жетекшісінің өзіне және  сынып ұжымын іс-әрекетті тиімді ұйымдастыруға көмек көрсету.

 

 

 

 

107

Тәрбие жұмысын жоспарлау 

 

 

Жоспарлау –тәрбие жұмысы жүйесінің тиімділігі мен нәтижелігін анықтайды. Мақсатты және анық жоспар педагогтың көптеген қателер мен жағымсыз құбылыстардан шығуға көмектеседі. Негізделген жоспар қойылған тәрбиелік 

міндеттерді шешудің жалпы  болашағы мен нақты жолдарын қарастырады.

 

 

 

108

 

 

Ол төмендегі  функцияларды орындайды:

бағыттаушы,анықтаушы 

яғни нақты  бағыттармен іс-әрекеттің түрлері 

болжау, ойлауды  жанама бейнелейді, нәтижені 

нақты әректтер  арқылы қарастырады;

- үйлестіру, ұйымдастырушылық;

- бақылау;

-  репродуктивтік (қабылдау)

 

 

 

109

Сынып жетекшісінің ата-аналармен өзара іс-әрекетінің ерекшеліктері