Бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының қызметінталдау

 

ҚОРЫТЫНДЫ

 

Қорытындылай келгенде, бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары  көбеюде. Тек олардың бір-бірімен  байланысты қызметі ғана нарықтың тұрақты қызметін және бағалы қағаздардың өтімділігін қамтамасыз етеді.

Бағалы қағаздар нарығьшың  жүмысьш қамтамасыз етіп, оның міндетін атқаратьш кәсіби мамандар, яғни делдаддар. Ол жүмыс баға белгілеу үшін жөне қажетті  хабарларды тарататын компьютерлік техниканы қажет етеді. Ол үшін қазіргі уақытқа сай нарыққа өдейі дайындалған көсіби мамандар қажет. Олардың жалпы экономикалық, техникалық жөне кейбір күтпеген жағдайды шешетін психологиялық дайындықтары болуы шарт. Сонымен бірге бағаты қағаздар нарығы көсіби мамандарының төжірбиесінщ маңызы мен олардың сезімталдьпъш (интуиция) да бағаламауға болмайды.

Бағалы қағаздар нарығының  кэсіби мамаңдары:

Жүргізілген зерттеулер келесі негізгі қорытындылар мен  ұсыныстарды жасауға мүмкіндік  береді:

1. Қазіргі уақытта бағалы қағаздар нарығының түсініктерін нақтылау қажеттілігі туды. Оларға себеп ретінде мемлекеттің даму қарқынын анықтауда, қаржылық стратегия мен тактиканы белгілеуде бірқатар көрсеткіштердің даму серпініне тәуелділігін қарастыру болып табылады. Осы көрсеткіштердің бірі – бағалы қағаздар нарығы болып табылады. Сондай-ақ, республикамыздың бағалы қағаздар нарығы мәнінің ғылым бекіткен жіктелімге сай еместігін көрсетеді.

2. Бағалы қағаздар нарығын талдау нәтижесінде келесідей қорытындыға келеміз. Қор нарығының құралдарының ішінен акциялар шығарылымы жоғары. Бірақ, акциялардың айналысы төмен. Екінші орында облигация шығарылымын жатқызамыз, бірақ эмитенттері ретінде негізінен екінші деңгейлі банктер болып табылады. Үшінші орында – пайлар. Акция мен облигациға қарағанда тәуекелділігі төмен болса да, оларға деген сұраныс төмен.

3. Республикада бірқатар  кәсіби қызмет түрлері қабылданған.  Әйтсе де, кәсіби қатысушылар  саны жағынан талдау жүргізу  нәтижесінде, кейбір қатысушылар  санының даму серпіні байқалмайды. Бұл осы кәсіби қызмет түріне деген қызығушылықтың және олардың қызметіне деген сұраныстың төмен болуы деп анықтаймыз.

4. ҚР-да бағалы қағаздар  нарығын мемлекеттік реттеуді  негізінен 4 кезеңге жіктейміз.  Бұл жіктеу бағалы қағаздар  нарығында мемлекеттік реттеуді жүргізетін және қадағалайтын органдарға байланысты. Бағалы қағаздар нарығында мемлекеттік реттеуді жүргізу кезінде келесідей қағидаларға сүйенуін ұсынамыз.

- заңнаманы шығару мен оған толықтыру жүргізу кезінде құқықтық негіздің басыңқы дәрежесіне сүйенуі;

- заңнаманы шығару мен оған толықтыру жүргізу кезінде құқықтық негіздің бір-біріне үйлестіруі және бірігей бағыттарды ұстануы;

- бағалы қағаздар нарығындағы стратегия мен тактиканы анықтау кезінде нақты қажеттіліктерді және мүмкіндіктерді  ескеруі;

- бағалы қағаздар нарығының қатысушылар тізімін бекітуде, тек техникалық талаптарды ғана емес, сондай-ақ тиімділік факторын ескеруі.

5. Эмитенттер бағалы  қағаздарды шығару кезінде белгілі  бір артықшылықтардың және кемшіліктердің  болуын қарастырады. Алайда, келтірілген талдау нәтижесінде эмитенттердің бәсеңділігін көреміз. Осыған байланысты эмитенттерді ынталандыру факторларын анықтауға қажеттілігі бар. Оларға: рейтингтік шығындарды азайту, листингтік шығындарды азайту және өзара міндетті қатысушылар байланысының шығындарын қысқарту.

           6. Эмитенттер немесе инвесторлардың  міндетті өзара байланысы бар қатысушылар санының көп болуы, осы негізгі қатысушылардың бағалы қағаздарды шығару немесе сатып алу ынтасын түсіреді. Осы орайда, бағалы қағаздар ұстаушылар тізімін жүргізу бойынша ұйыммен міндетті шартқа отырудан бас тартуды ұсынамыз. Бағалы қағаздар нарығының листингтік компаниялар ұйымдастырылған нарықта төмен белсенділігінің негізгі факторы ретінде – біз, қатысушылар санына байланысты қаржылық ресурстардың қымбаттығы, яғни бағалы қағаздар бойынша шығындардың жоғарлығын тұжырымдаймыз. Осыған сәйкес, бағалы қағаздар эмитенттері, әсіресе листингтік компаниялардың өз бағалы қағаздарын ұйымдастырылған нарыққа айналысқа енгізу мәселесі бойынша  ұсыныс қарастырамыз. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

 

1. С.С.Сахариев, А.С.сахариева «Әлем экономикасы» II бөлім // Астана: Дәнекер, 2005 жыл. – 167 бет.
2. Басқару институты // Астана, 2005жыл. – 243 бет.
3. Назарбаев Н. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. Қазақстан Респкбликалының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, 2005 жыл. – 15 б.
4. Қазақстан Республикасы. Заң. Инвестициялар туралы. – Алматы: Юрист, 2003жыл. – 5 бет.
5. Я.Әубәкіров «Экономикалық теория негіздері» // Алматы: Санат, 2002жыл. – 257 бет.
6. «Егемен Қазақстан» 2005 жыл 15 қараша – 15 бет. Әнуар Сәйденов.
7. «Панорама» 2005 жыл 17 шілде. Әнуар Сәйденов.
8. «Айқын» 2006 жыл 18 тамыз – 3 бет.    
9. Б.А. Көшенова «Бағалы қағаздар нарығы» // Алматы: Экономика, 1999 жыл. – 235 бет