Қазақстандағы кәсіпкерлікті басқару

   Осы проблема жөнінде жан жақты  дәлелді теориялық қорытынды  берген ағылшын экономисі Дж.М.Кейнс  (1883-1946) оның теориялық қорытындылары  1929-1939 жылдардағы дүниежүзілік экономикалық дағдарыстан шығуда практикалық қолдау алды. Ол әлеуметтік-экономикалық процесті реттеуді мемлекеттік реттеудің керек екендігін ғылыми тұрғыдан дәлелдеді. Дж.М.Кейнс теориясы бойынша : тұтастай сұраныста ынталандыру және барлық ресурстарда түгел қамту,жинақты және инвестициялық ресурстарды тиімді пайдалану мақсатында ең алдымен фискалдық және ақша кредиті саясатын тиімді іске асыру басты мақсат деген пікірге әкелген.

  Мемлекеттің  экономикаға араласуы белгілі  бір жағдай мен себептерден болады. Жағдайларды қолайлы және қолайсыз деп екіге бөлуге болады.

1. Қолайсыз жағдайлар.  Мемлекеттің экономикаға араласуы мына жағдайларда: мемлекеттік қауіпсіздікті талап ету,қоғамдағы әлеуметтік шиеленіс,экономикадағы қолайсыз жағдай:өндірістің төмендеуі,инфляция,жоғары дәрежедегі жұмыссыздық,құрылымдық баланстың бұзылуы,бюджеттің жетіспеуі,т.б. қоршаған ортаның нашарлауы.

  Мемлекеттің  байыпты міндеттері – уақытында  қолайсыз жағдайлардың алд\ын  ала себептерін анықтау және  оны болдырмау.

 2.  Қолайлы жағдайлар. Оны бағалау үшін мемлекет оны бағалайтын критерилерін білуі керек. Мысалы,қолайсыз жағдайлар: инфляция, жұмыссыздық соның салдарынан жұмыстың төмендеуі.

  Экономикалық  әдістің ең бастылары: салық  саясаты, табыс пен ресурстарды  қайта бөлу,баға жасақтау, мемлекеттік,кәсіпкерлік істер, кредит – финанс механизм,т.б.

  Кәсіпкерлік  іске қолайлы жағдай жасау  үшін мемлекет экономикалық саясат  жүргізуі тиіс. Олар:

• Мемлекеттің фикалдық саясаты –мемлекеттік бюджетпен және салық салумен экономиканы тұрақтандыру және жандарндыру мақсатында қолданылады;
• Кредит- ақша саясаты-  бұл банклық процент арқылы мемлекеттің ақша массасы мен кредитті мақсатты басқаруы.
• Ғылыми – техникалық саясат – прогрестің үдеуі,экономиканы дамытудың және елді индустриалды мемлекетке айналдырудың күшті факторы;
• Амортизациялық саясат – мемлекеттің жалпы ғылыми техникалық саясатының құрамы.мемлекет амортизация нормасын бекіте отырып,оның есептелуімен пайдалану тәртібін белгілеп ұдайы өндірістің сипатын даму қарқынын әсіресе негізгі қорларды жаңартуды реттейді;
• Инвестициялық саясат- бұл мемлекеттің кәсіпкерлік іске экономикаға ықпал жасаудың басты рыногы;
• Мемлекеттік кәсіпкерлік – бұлш мемлекеттің экономикаға тікелей араласуының бір түрі;
• Болжау,жоспарлау,реттеу – мемлекеттіңэкономиканы басқарудағы ең маңызды рычактарының бірі болып саналады;
• Баға жасақтау саясаты – мемлекеттің экономика мен кәсіпкерлікке ықпал жасауының ең тиімді, басты құралы;
• Сыртқы – экономикалық және әлеуметтік саясаттың мемлекеттің кәсіпкерлік іске ықпал жасауға маңызы зор.

  Мемлекет сыртқы экономикалық саясат жүргізе отырып: киден тарифтері, протекционизм; отандық кәсіпкерлердің шетелдік нарыққа еркін шығуы жөнінде заң қабылдап, мемлекет өзінің экспорттық мүмкіндіктерін, экспорттық құрылымын жақсартуын сауда балансында оң сальдомен аяқталуын т.б. жетістіктерге жету мүмкін. 
 
 
 
 
 
 
 

Қорытынды

      Сонымен қорытындылай келе  жоғарыда баяндалғандай  экономиканы   жаңа  жағдайындағы нарыққа  өтеуінде  шағын  кәсіпорындар  «жанама»  өнім ретінде  болмайды. Олар  еліміздің  ажырамайтын саяси экономикалық жүйенің  бөлігі  бөліп  табылды. 

     Біріншіден,  нарықты қатынастардың тұрақтылығы, солай  болғандықтан  халықтыің  көптеген  бөлігі  осы  қатнастар  жүйесінде тартылады: Екіншілен,  нарықттық  жағдайда олар  қажетті  икемділікті,  қамтамасыз етеді,  тараң  мамандандыруда  іске асыруды  және  өндірісті  тармақнаған кооперацияға айналдырады.  Онсыз  оның экономикалоық  тиімлділігінің  болуы мүмкін емес.  Нәтижесінде бұл  шаруашылық  дамудың  және  ұлттық экономиканың  серпінді  өсуіне  ықпал  етеді; үшіншіден шағын кәсіпорындар  рөлінің өзгеруі  орта және  ірі кәсіпорындардың  қызмет етуіне тиек болады. 

      Республика  Президенті Н. Ә. Назарбаев  Кәсіпкерлікке  барынша қолдау көрсету мәселелеріне  айрықша  көңіл бөлуде.  Оның «шағын кәсіпкерлікті  дамытуға мемлекеттік қолдауды   күшейту және   оны  жандандыру   жөніндегі  шаралар туралы»  Жарлығы  осы мәселеге арналған. Мемлекет басшысы  құқықтық және  қаржы материалдық  одан  әрі  жетілдіріп,  жер – жерге азаматтарды  жағын  бизнеске  тарту  үшін  қолдайлы жағдай  жасауына   жоғары талап қойып отыр.  Алайда қабылданған шаралардың  іс – жүзінде  нақты жүзеге асуы  жеткілліксіз болып отыр.  Шағын  бизнеске  қолдау көрсетуге  бөлінетін қаржы мардымсыз болып тұр.  Екінші  деңгейдегі  банктердің  шағын және орта кәсіпорындаға бірінгші кезекте несие бері,  тәртібі баяу енгізілуде.  
 
 

    Қолданылған әдебиеттер 

1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы, 1995
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім) 27 желтоқсан  1994
3. Қазақстан Республикасының Президентінің 1998 жылғы 31 желтосанындағы №4189 «1999 – 2000 ж.ж. Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлікті қолдау және дамытудың мемлекеттік бағдарламасы туралы» Жарлығы
4. 1997 жылғы 19 маусымдағы №131 – 1 «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
5. АгаевА. И.  Пердпринимательство: проблемы собственности и културы, - Москва: 1999
6. Блинов А. О. Малое предпринимательство. Организационные и правовые основы деятельности. – Москва: «Ось - 89» , 1997
7. Бусыгин А.В. Предпринимательство, 1999
8. Бусыгин А.В. Предпринимательство: Основной курс. – Москва, 1997
9. Горфинкель П. Экономика предприятия: Москва, 1998
10. Горфинкель В. Я. Предпинимательство, Москва: ЮНИТИ – 2000
11. Лапуста М.Г. , Старостин Ю. Л. Малое предпринимательсво. – Москва: ИНФРА – М, 1998
12. Малый бизнес: правовые и экономические аспекты. – Алматы: Аль-Фараби, 1999
13. Правовые основы предпринмательствов Республике Казахстан. Учебно – практическое издание – Алматы: Фонд: «ФНК», 2001
14. Роре У. Менеджмент и рынок – Москва, 1995
15. Роуз Питерман  Банковский менеджмент, 2000
16. Сабденов О. Малый и средний бизнес – гарантия стабилизации экономики: - ВКН: Экономическая политика переходного периода на рубеже 21-го века – Алматы: Казахстан, 1997
17. Шестаков А. В. Предпринимательская деятельность, Москва: «Даликов и К», 2000
18. Шағын және кәсіпкерлікті қолдау бағдарламасы // Жеті Жарғы – 1999
19. Ювица Н. В. Введение в бизнес, менеджмент, маркетинг. Алматы, 1994