Стандарттау және Сертификаттау негіздері

Фирманың стандарттары ішкі өндірісте қолдану үшін жасалады. Ол стандарт келесілерді регламенттейді:

• Ұйымының құрушы бөлігінің іс – әрекеттері;
• Өндірісті бақылау;
• Шығарылған өнім сапасы;
• Өнімді өндіру үрдісіне қойылатын жалпы техникалық нормалар;

Әлеуметтік бірлестіктер стандарты (ғылыми – техникалық қауымдастық, инженерлік қауымдастық, тағы басқа) тек жана өнімге, қызметке, үрдіске, сынақ түрлеріне, өндірісті бақылау әдістеріне жасалынады. Нормативті құжатты қолданғанда екі негізгі түрін қолдану ұсынылады:

• Өзіндік сәйкес саласында тікелей қолдану;
• Оны басқа нормативті құжатқа енгізу;

 

Сертификаттау негіздері

2.1 Сертификаттаудың негізгі  түсінігі және түрлері

    Латын тілінен  аударғанда сертификаттау « дұрыс жасалған » деп аударылады. Өнімнің « дұрыс жасалғанына » көз жеткізу үшін, оның қандай талаптарға сәйкес келетінін білу керек.

    Өнім – оны  қолдану үшін болашақта пайдалану  үшін жасалынады. Өнімнің ортақ  өміршендік тізбегінің цикылында   өндіруші « бірінші жақ » болып табылады және де ол тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандыратын өнім шығарады деп ойлайды.

    « Екінші жақ » болып осы тізбекте, тұтынушы сапалы өнімді тұтынуды қажет ететін тұтынушы болып табылады. Өнімнің болашағы тұтынушының баға беруіне байланысты.

    « Үшінші жақ » болып, яғни атрибуты – тұтынушыға және өндірушіге мүлдем қатысы жоқ, орган немесе үшінші жақ болып табылады. Шетелдік тәжірбиеде үшінші жақпен жүргізілген зерттеудің нәтижесі анағұрлым дәлірек болып келеді.

     Қазақстан  Республикасының « сертификаттау туралы » заңына сәйкес « сертификаттау » термині тұтынушы мен өндірушіге мүлдем қатысы жоқ, себебі өнімнің, қызметтің, жұмыстың нормативтік құжаттарымен бекітілген талаптарға сәйкестігін жазбаша түрде растауын білдіреді.

    Өнімді, жұмысты,  қызметті сертификаттау – бұл  осылардың нормативтік құжатпен  бекітілген талаптарға сәйкестігін  растау мақсатымен өткізілетін шара.

    Өнім қауіпсіздігі, адам өмірін, денсаулығын, мүлігін  және қоршаған ортаны қорғау  туралы сұрақтар бірінші жағынан  үкімен сапасыз өнім  шығарушылардың жауапкершілігін арттырады. Ал екінші жағынан өндірілетін өнімге қатысты талаптарды сақтауға міндеттілікті орнатады.

    Сертификаттау  объектілері – өнім, қызмет, үрдіс,  жұмыс және сапа жүйесі болып  табылады. Сертификаттауға жататын  өнім, қызмет, үрдіс Қазақстан Республикасының  өкіметімен бекітіледі.

   Сәйкестікті растау  – бұл нәтижесі өнімнің қойылған  талаптарға сәйкестілігін құжат  түрінде куәландыратын процедура.

  Сәйкестікті растаудың  ұйымдық – әдістемелік негізін  барлық сертификаттау түріне  таратылатын және берілетін процедуралрды  ұйымдастыру мен өткізілу тәртібін  регламенттейтін талаптар кіреді.

   Отандық және импорттық  өнімдердің сәйкестігін растау  Қазақстан республикасының сертификаттау  жүйесі (СЖ) бекіткен біртекті тәртіппен және схемамен жүргізіледі ( бұл өнімнің өңдірілген орнымен мемлекетіне, өндіріс үрдістеріне, сақталуына, тасымалдауына, қолданылуы мен утилизациясына және т.б қарамайды).

   Импортталған өнімнің  сәйкестігін растау шет елдік  сертификаты мен сәйкестік белгісін  мақұлдау арқылы жүргізіледі.  Егер Қазақстан Республикасында  бұл сертификат мақұлданбайтын  болса, онда ол өнім қауіпсіздігінің  көрсеткіштерін сәйкестендірілуін  мемлекетте қолданылатын нормативтік  құжатта бекітілген талаптар  бойынша сертификаттық сынақ  жүргізіледі. 

   Экспортталатын өнімнің  сәйкестігін  растау өнім жіберуші  мен қабылдаушының келісімшартында  бекітілген нормативтік құжаттардың  талаптарының сәйкестігін тексеру  арқылы жүргізіледі.

   Өнімнің сәйкестілігін  растау, сонымен қатар импортталған  өнімнің сәйкестігін растау аккридиттелген сертификаттау ұйымында өтеді, ал егер ол жоқ болған жағдайда – Мемстандартта өтеді. Өнімді сертификатциялық сынақтан өткізу үшін тек қана аккридиттелген сынақ зертханалары қатысу керек. Сертификаттау жұмысын жүргізгеннен кейінгі нәтижесі – сәйкстік сертификаты. Бұл мемлекеттік сертификаттау жүйесімен берілген. Өнім, қызмет, жұмыс, техникалық регламентке, стандарттарға немесе басқада нормативтік құжаттарға сәйкестігін растайтын құжат. Қазақстан Республикасының сәйкестік белгісі сертификат арқылы ғана емес, сонымен қатар сәйкестік декларациясы арқылы жүргізіледі.

     Сәйкестік  декларациясы – берілген талаптарға  сәйкестігін куаландыратын мемлекеттік  сертификаттау жүйесімен енгізілген  өндіруші құжаты. Сәйкестік декларациясы сәйкестік сертификатымен тең құқықтық күшке ие.  Сәйкестік сертификаты және сәйкестік белгісі немесе сәйкестік декларациясы жоқ, міндетті сертификаттауға жататын өнімді, қызметті, үрдісті, жарнамалауға тиым салынады. Қазақстан Республикасының « Техникалық реттеу туралы » заңын бұзған тұлғалар Қазақстан Республикасының заңына сәйкес жауапқа тартылады.

   Сертификаттау түрлері  – өнімнің ( үрдістің, қызметтердің, жұмыстың ) сәйкестігін растау Қазақстан Республикасының территориясында ерікті және міндетті сипатқа ие. Сәйкестікті ерікті түрде растау ерікті сертификаттау түрінде жүзеге асырылады. Сәйкестікті растаудың міндетті түрі мына үлгіде жазылады:

1. Дайындаушы кәсіпорынның сәйкестік туралы декларацияны қабылдауы;
2. Міндетті сертификаттау жүргізу;

 Міндетті сертификаттау  – өнімнің, жұмыстың, қызметтің,  техникалық регламенттердің, стандарттарының  немесе басқада нормативтік құжаттарының  міндетті талаптарға сәйкестігін  міндетті сертификаттауға жататын  және адам өмірі мен денсаулығына, азаматтардың мүліктері мен қоршаған  ортағақауіпсіздігін қамтамасыз  ететін сертификаттау түрі. Біздің елімізде ерікті сертификаттауға тек қазақстандық экспорттаушылар ғана қызығушылық танытып отыр. Нарықтағы бәсекенің күшеюін ескерсек, ерікті сертификаттауға деген қажеттілік артатыны анық.

3. Сертификаттаудың мақсаттары және қағидалары

   Сертификаттаудың  негізгі мақсаттары:

• Өнім, үрдіс және қызметтің адам өмірі мен денсаулығына, қоршаған орта мен адамзат мүлігіне қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
• Өнім мен қызметтің сапасы жайындағы тұтынушылардың қызушылығын қорғау;
• Саудадағы техникалық кедергілерді жою;
• Қазақстанның ортақ тауарлық нарығындағы заңды және жеке тұлғалардың қызметі үшін және де мемлекет аралық, экономикалық, ғылыми – техникалық бірлестіктер мен мемлекетаралық саудаға қатысу үшін қажет жағдайлар жасау;

   Сертификаттаудағы  негізгі қағидалар:

• Сертификаттаудың заңдылық негізі. Қазақстан Республикасының сертификаттау қызметі Қазақстан Республикасының «сертификаттау туралы»,  «тұтынушының құқығын қорғау» заңдары мен басқада нормативтік актілерге негізделеді.
• Сертификаттау жүйесінің ашықтығы. Сертификаттау жұмыстарында тәуелсіз ұйымдар, басқа да мемлекеттер қатыса алады.
• Сертификаттау жөніндегі нормативтік құжаттарға халықаралық норма мен ережелердің үйлестірілуі.
• Сертификаттау бойынша ұйымдардың  және сынақ зертханаларының өнім өндіруші мен тұтынушыдан тәуелсіз болуы;
• Ақпараттың бір уақытта ашықтығы және жабықтығы. Сертификаттау кезінде оның қатысушылары барлық ақпаратты білуге міндетті. Басқа жағынан құпия болуы керек.
• Техникалық регламенттің талаптарында берілген объектілерге сәйкестік бекітілімдері талап етілмейді;
• Өтініш берушіге кемсітушілік көрсетілмейді;
• Өтініш беруші сертификаттау органдарын өзі тандайды;
• Идентификациялау мен сертификатция кезінде жүргізілетін жұмыстардың кәсіпқойлығы;
• Қазақстанмен екі жақты және көп жақты келісімі бар шетелдік акридиттеу ұйымдарының сертификатын, зертханаларын сертификаттау және белгілердің расталуы.

2.3 Сертификаттаудың аумағы  және оның өкілеттілігі

    Қазақстан Республикасының  Мемлекеттік сертификаттау жүйесінің  ұйымдық құрылымын мыналар құрайды:

1. Стандарттау, метрология және сертификаттау уәкілетті органы.
2. Өнімді, үрдісті, жұмыс пен қызметі сертификаттаудағы аккридиттеу ұйымы.
3. Аккридиттеу сынақ зертханасы.
4. Аккридиттеу аумағындағы консалтингтік көрсетудегі аккридиттеу ұйымы.
5. Сертификаттаудағы эксперт – аудиторлар.

   Қазақстан Республикасындағы  өнімді, сапа жүйесін, қызмет пен  жұмысты сертификаттаумен 1 қаңтар 2003 жылдан бастап 90 орган және 260 сынақ зертханалары айналысады.

   Стандарттау, метрология  және сертификаттаудың уәкілетті  органы.

  Аккридиттеу және  сәйкестендіру жұмыстарын, стандарттау, метрология және сертификаттау комитеті мен стандарттау, метрология және сертификаттау органы қадағалайды. Мемлекеттік уакілдікке сүйене отырып, Мемстандарт мыналарды істеуге міндетті:

1. Сертификаттаудың Мемлекеттік жүйесін құру мен функциялау.
2. Сертификаттау аумағындағы мемлекеттік саясатты құру мен оның іске асуына қатысу.
3. Сертификаттаудың даму мақсатында жоспар құрі.
4. Сертификаттау жұмысын жасаушы ұйымды мемлекеттік жүйеде сертификаттауды аккридиттеу.
5. Шетелдегі сертификаттаудың сәйкестілігін мойындауға арналған ережелерді орнату.
6. Экспорт – аудиторларды куәліктендіру.
7. Мемлекеттік реестрлерді орнату.
8. Аккридиттелген ұйымдарды сертификаттау және сынақ зертханасының жұмысына мемлекеттік бақылауды орнату.
9. Зертханалар арасындағы сәйкестендіру және сынақ жұмыстарын ұйымдастыру.

  Уәкілеттіліктен басқа  мемстандарт мынадай құқықтарға  ие:

1. Сертификаттау түрлері мен тіркелуін қолдану сәйкестілігін анықтайды.
2. Куәлік күшін, сынақ зертханалары мен органдардың өнімді, үрдісті сертификаттудағы тоқтату шешімін қабылдау.
3. Ұйымдарға сертификаттау жұмысын өткізуге рұқсат беру.
4. Сертификаттау кезіндегі ережелерді бұзған қызметкерлерге құқықтық шаралар қолдану.
5. Мемлекеттік сертификаттау жүйесіне қарама – қайшы келген құжаттарды алып тастауға рұқсат беру.

2.3 Өнім мен қызметтің  сәйкестілігін растау

    Сәйкестік декларациясын  қабылдау тәртібі.

    Отандық өндірушілерді  қолдау үшін және сертификаттау  шығынын азайту үшін ҚР –  ң мемлекеттік сертификаттау  жүйесінде сәйкестікті бекіту  үшін халықаралық талаптарға  сай келетін сәйкестік декларацияны  қабылдайды. Импортталған өнімдерге  қолданылмайды. Сәйкестік декларациясы  міндетті сертификаттауға жататын  және 2003 жылдың  22 қаңтарында Қазақстан  Республикасының Өкіметінің №77 қаулысымен бекітілген «Сәйкестік декларациясына жататын өнімдер тізіміне» кіретін өнімдерге ғана қолданылады. Өнім өндіруші өнімнің орнатылған талаптарына сәйкестігін дәлелдеәтін құжаттармен ғана сәйкестік декларациясын алуына болады.  Сәйкестік декларациясы біркелкі талаптарға сай бекітілген белгілі бір өнім түріне немесе өнім тобына қолданылады. Сәйкстік декларация Мемстандарт бекіткен форма түрінде толтырылады және оған өнім өндірушінің қолы қойылады.

    Сәйкестік декларациясын  тіркеу тәртібі

  Өнім өндіруші сәйкестік  декларациясын сертификаттау жөніндегі  ұйымға тіркеледі. Тіркеуге жіберілген  сәйкестік декларациямен бірге  келесідей құжаттар тіркеледі:

а) тіркеу туралы өтініш;

ә) бекітілген талаптарға өнімнің сай екендігін дәлелдейтін құжаттардың көшірмесі;

б) өндірістің тұрақтылығын дәлелдейтің құжаттардың көшірмесі;

в) өнім өндірушінің сынақ зертханасының техникалық құзырлығын бекітетін ққжаттардың көшірмесі немесе сынақ жүргізетін аккридиттелген зертханалардың келісімшарты.

   Сертификаттау жөніндегі  ұйым келесілерді қарастырады  және тексереді:

1. Бұл өнімнің сәйкестік декларациясын қабылдай алатын өнімдер тізімінде бар болуы;
2. Өндірушіні сәйкестік декларацияны қабылдауның құқылығы;
3. Қазақстан Республикасының заңына сәйкес барлық талап етілген құжаттардың бар болуы;
4. Сәйкестік декларациясының дұрыс толтырылуы;
5. Өнімнің сәйкестігін тексеру үшін көрсетілген құжаттардың декларацияға дұрыс және толықтай толтырылуы.

  Тексерістің нәтижесі  бойынша сертификаттау ұйымы  сәйкестік декларациясын ҚР МСЖ  – ң мемлекеттік реестірінің  арнайы бөлімінде тіркейді. Мемлекеттік  реестрде сәйкестік декларациясын  алған өндіріс орныныі толықтай  атауы, мекен – жайы, сәйкестік  декларациясының тіркеу номері, бекітілген сәйкестігі және сәйкестік  декларациясының жарамдылық мерзімі  енгізіледі.