Саяси жүйе мен саяси режимдер

казактар алқасы, боярлар думасы, дворяндар жиналысы, земство ерекше орын алады. Шыңғыс ұрпақтарының және оған жақын адамдардың ортасынан жоғары билеушіні — ханды сайлауы, жерлерде жергілікті билеушілер — билердің сайлануы, ашық пікір алысудың негізінде жайылым бөлісу, сыртқы басқыншылардан қорғану және т.б. өмірлік маңызды шешімдердің қабылдануы Қазақ хандығының тарихында да орын алған Алайда құрылымданған сословиелерге, таптарға, әлеуметтік, этникалық, кәсіби, жыныстық, жас ерекшеліктік және басқа да топтарға бөлінген қоғамда жүзеге асатын демократиялық басқару, тиісті түрде модификацияланбауы мүмкін емес. Сондықтан біз демократияны қоғамның саяси құрылымы ретінде, саяси режим ретінде қдрастырамыз. Мемлекеттік билікті ұйымдастыру формасы мен саяси жүйе ретіндегі қазіргі кездегі демократия өкілдік демократия түріңде қызмет етіп, дамиды. Әлеуметтік тұтастықты қамтамасыз ететін саяси режим ретіндегі демократияның басты ерекшеліктер бар.

[өңдеу]Еркіндік принципі

Бұл принңиптің салтанат құруы саяси  режимнің креативті әлеуетін көтереді. Адамның қоғамдық істерді басқаруға  қатысу мүмкіншілігі кеңейе түседі. Тұлға  өз ойын айтуға және өзін танытуға кең  мүмкіндік алады және ол тек Құқықтық нормалармен ғана шектеледі.

[өңдеу]Саяси бәсекелестік

Қоғамның саяси элитасы декларациялар  жариялау, уәделер беру, қоғамдық өмірдің  маңызды проблемаларының шешімдері  берілген әлеуметтік бағдарламаларды  жасақгау арқылыхалықтың назарын өздеріне аударып, қолдауына ие болу үшін ашық күрес жүргізетін бәсекелес саяси күштерге бөлінеді.

Билікті, оның шешімдері мен акцияларын, олардың салдарын үнемі сыни тұрғыда  бағалайтын және жариялы, ашық сынау  жолымен қоғамдық көзқарасты қалыптастыратын  оппозициялық саяси элитаның көмегімен  жүзеге асады.

Биліктің белдеулік тұрғыдан атқарушы, заң шығарушы және сот билігі болып  бөлінуіне, сондай-ақ оның құрылысы түрлеріне (унитарлық, федеративті, конфедеративті); жергілікті жердегі өзін-өзі басқару  органдарының күшею мүмкіндігіне (билікті  тікелей жергілікті жерлерде жүзеге асыратын биліктің төменгі тармақтарындағы  билік өкілеттігі) байланысты жүзеге асатын мемлекеттік биліктің құрылымдық икемділігі.

[өңдеу]Демократиялық режимнің саяси жаңалықтарды кзбылдай білу қабілеті

Ол демократияның саяси жүйе ретінде беріктіктің, тұрақтылықтың  қажетті қорына ие бола отырып, сыртқы өсерлерді белсенді қабылдауы мүмкіндігімен, оларға лайықты жауап бере алуымен, тіпті кджет болған жағдайда бейімделуімен, өзін-өзі жетілдіруімен анықтальшады.

[өңдеу]Саяси қатынастар субъектілерінің іс-әрекеті мен кұрметі үшін саяси кеңістік жасау

Мемлекеттік билік пен азаматтық  қоғамның өзара бірлесіп қызмет етуін, сондай-ақ олардың әр түрлі ұйымдастыру  формаларын, әдістерін, күштері мен  құралдарын қамтитын терең тізбектелген саяси жүйе қалыптасады. Саяси режим  ретіндегі демократияның және қызмет атқарып отырған саяси мәдениеттің  басты белгісі — тұлғаның Құқықтық қорғалуы. Демократиялық режим —  консти- туциялық режим. Конституция баптарында тұлғаның негізгі Құқықтары мен олардың кепілдіктері жазылған.

[өңдеу]Демократиялық қоғамдағы саяси және идеологиялық плюрализм

Әрқилы саяси тенденциялар мен  олардың ұйымдық кдлыптасуы, саяси  ойлары, әрекеттері пайда болатын  көпсубъектілі қоғам ретінде  сипаттайды. Азаматтардың саяси белсенділігі азаматтық қоғам институттарын  ұйымдастыруға алып келеді, онда азаматтардың мемлекеттік билік құрылымдарынан тәуелсіз саяси өмірге қатысуға ынтасы өзін-өзі ұйымдастыру, өз қайраткерлігі  мен өзін-өзі басқару жолымен  жүзеге асады. Бірақ азаматтық қоғам  құрылымдары Конституция мен  мемлекет зандары белгілеген шеңберде ұйымдасып, қызмет істеуі тиіс. Мемлекеттік  билік пен азаматтық қоғамның бірлесіп қызмет етуі конституциялық нормалармен және мемлекет зандарымен анықталынады. Мемлекеттік билік  пен азаматтық қоғамның құрылымдары  қоғамның тәуелсіз элементтері ретінде  қызмет етуі тиіс. Мемлекеттік билік  азаматтық қоғам институттарының  бақылауында болады, себебі олар мемлекеттік  биліктің калыптасуына, оның саясатын түзеп, жузеғе асуына белсенді түрде  ат салысады. ^[2]