Шпаргалка по "Средневековой литературе"

1.Якія  вы ведаеце перыяды развіцця старабеларускай літаратуры? 

Гл. канспект 
2.Назавіце прадстаўнікоў кожнага перыяду (не менш за 3). 

канспект 
3.Растлумачце,чым адрозніваюцца паняцці культурна-гістарычнай эпохі (напр., сярэднявечча, Адраджэння,Рэфармацыі…) і стылю (напр., барока). 

Культурна-гістарычная эпоха - адрэзак гістарычнага часу, на працягу якога людзей аб'ядноўвае пэўная культурная агульнасць. Людзі К.-г.э. маюць падобныя рысы ментальнасці, спосабы і стэрэатыпы паводзін, сістэмы адукацыі, мовы, традыцыі моды і інш, хаця ў розных рэгіёнах, краінах асобныя агульныя асаблівасці У розныя К.-г.э. дамінуюць пэўныя віды культуры, мастацкія стылі.

Стыль - сістэма вызначаных прыкмет, уласцівых мастацтву пэўнага народа, мастацкай школе. У развіцці С. у м. вылучаюць перыяды, a таксама тэндэнцыі, напрамкі. Для беларускага мастацтва характэрны агульнаэўрапейскія стылі- раманскі,  гатычны,  маньерызм,  барока,  ракако,  класіцызм,  рамантызм, «мадэрн», a таксама стылістычныя напрамкі, абумоўленыя асобнымі мастацкімі цэнтрамі, нацыянальнымі школамі, буйнымі творчымі асобамі, - візантыйскія ўплывы ў старажытнабеларускім мастацтве.

Т.ч., стыль –  больш вузкае паняцце, датычыцца  толькі да мастацтва, не кранае палітыку і інш. 

4.Назавіце  не менш за 5 асаблівасцяў  страбеларускай літаратуры. 

канспект 
5.Назавіце перакладныя творы сярэднявечча: спачатку рэлігійнага зместу, затым свецкага.

канспект  
6.Якія вы ведаеце 3 крыніцы, адкуль Нестар браў звесткі для “Аповесці мінулых гадоў”?

гл канспект 

7.Назавіце постаці  і падзеі беларускай гісторыі, якія адлюстраваны ў агульнарускіх  летапісах ранняга сярэднявеча  (напр., АМГ, Кіеўскі, Галіцка-Валынскі, Полацкі летапісы).  
8.Назавіце жанры аратарскай прозы, у якіх быў майстрам Кірыла Тураўскі. 

Словы, казанні, павучанні, малітвы, прытчы, каноны.

 
9.Што такое прытча? Дакажыце, што “Прытча пра чалавечую душу і цела” Кірылы Тураўскага сапраўды належыць да гэтага жанру. 

Асаблівае месца  ў творчасці К.Т. займае прыпаведзь “Пра чалавечую душу і цела” або пра сляпога і бязногага. У аснове твора Евангелічны сюжэт, які ў сваю чаргу ўзыходзіць да гутаркі імператара Антаніна з Равінам. На думку К.Т. менавіта ў прыпавесці было схавана і прадсказана знішчэнне хрысціянства. Таму ўласную творчую задачу пісьменнік бачыў у тым, каб раскрыць сэнс старадаўнаяй прыпавесці.

У сваім арыгінальным творы "Прытча пра чалавечую душу і цела" ён абвяргае наіўны анапацэнтрызм "бытавога" хрысціянства, папярэджваючы  ад спакусы, літаральна тлумачыць сімволіку  біблейскіх кніг, асабліва вядомыя  боскія словы: "Створым чалавека па вобразу Нашаму, падабенству Нашаму". Падабенства гэтае, на думку аўтара, - "не вобразам, а прытчаю", гэта значыць, іншасказальнае і сімвалічнае. Ён назваў ерассю погляды тых, хто  насуперак здароваму сэнсу ўяўляе бесцялеснага Бога цялесным. Бога нельга апісаць альбо вызначыць мераю. Тут асветнік не мог не заўважыць  супярэчнасці сваёй рэлігійнай антрапалогіі, бо сам прыкладаў да чалавека толькі цялесную і душэўную меркі, забыўшыся  на трэцюю людскую іпастась - дух. Толькі духоўнасцю чалавек апраўдвае біблейскія словы пра богападобнасць і свой вобраз Божы. Гэта духоўнае адзінства  Бога з чалавекам увасобілася  ў богачалавечай постаці Хрыста - другой іпастасі святой Тройцы.

 
10.У чым адрозненне рэальнай біяграфіі Еўфрасінні Полацкай ад яе жыція?  
11.Назавіце элементы жыційнага канона ў “Жыціі Аўрамія Смаленскага”.  
12.Хто такія Клімент Смаляціч і Іларыён? 

+ гл. Анталогію

Митрополит  Климент (Клим) Смолятич^[1] (год рождения неизвестен — умер после 1164) — Митрополит Киевский и всея Руси (1147—1155), церковный писатель, первый русский богослов^[2]. Климент Смолятич был высокообразованным человеком своего времени. В летописи упоминается как такой «книжник и философ, каких в Русской земле ещё не бывало». Второй митрополит русского происхождения^[3].

Биография

Был монахом Зарубского монастыря (на берегу Днепра, напротив устья Трубежа).

В 1147 киевский князь Изяслав Мстиславич поставил Клима Смолятича киевским митрополитом без санкции Константинопольского патриарха, первый митрополит из восточных славян, что вызвало огромное неудовольствие и противодействие среди церковнослужителей-греков.

Неразбериха в  Константинополе (после скандального патриаршества Михаила II Куркуаса и Косьмы II Аттика патриарший престол пустовал до конца декабря1147 года) способствовала тому, что кандидатура Климента, человека достойного и богословски образованного, была принята большинством русского духовенства. Климент Смолятич, родом русин, черноризец и затворник, строгий и просвещённый подвижник.

Однако вследствие того, что в междукняжеской борьбе Климент встал на сторону Изяслава, его полномочия были признаны только в тех землях, которые находились в сфере политического влияния киевского князя. Под руководством новгородского епископа Нифонта и князя Юрия Долгорукого против Климента возникла влиятельная церковно-политическая оппозиция. Попытки Климента привлечь на свою сторону колеблющихся (например, его послание к смоленскому князю Ростиславу) остались безрезультатными.

После смерти Изяслава (1154) Климент Смолятич принуждён был оставить митрополичью кафедру.

Литературное  наследие

До нас дошло  лишь одно произведение, бесспорно ему принадлежащее — «Послание, написано Климентом митрополитом русским, Фоме, прозвитеру, истолковано Афанасием мнихом». Старший из известных списков Послания датируется XV веком. Памятник состоит из двух частей. Первая — предисловие, в котором Климент отводит упрёки Фомы, обвиняющего его в тщеславии, в том, что Климент мнит себя «философом», вместо «почитаемых писаний» ссылается на Гомера, Аристотеля и Платона. Климент отстаивает своё право «пытати потонку божественных писаний», то есть прибегать при толковании библейских образов и выражений к притчам и иносказаниям, а не ограничиваться буквальным их пониманием. Вторая часть Послания содержит толкования библейских выражений; многие из них имеют параллели в других источниках. Неясна роль «Афанасия мниха», который, судя по заголовку, принимал участив в «истолковании», поэтому степень авторства Климента в этой части Послания остаётся спорной^[4].

Климент приписывается поучение, озаглавленное «В субботу сыропустную память творим святых отець». Измаил Срезневский предположил, что Климент является автором произведения под заглавием: «Слово о любви Климово».

Клименту принадлежат также ответы на вопросы Кирика Новогородца, сохранившиеся в изложении последнего.

 
13.Назавіце асобы і падзеі беларускай гісторыі, адлюстраваныя ў «Слове пра паход Ігаравы». 

Ўсяслаў Чарадзей, Няміга, Дудуткі, Полацк, Гродна, Дзвіна

 
14.У якім жанры напісана “Слова пра паход Ігаравы” і хто яго аўтар? 

Аўтара няма (народны аповед), ліра-эпічная паэма, бо ёсць рысы слова, песні (сувязь з лірыкай)

 
15.Якія гістарычныя падзеі спрыялі з’яўленню літаратуры ВКЛ?  
16.Назавіце ў храналагічным парадку беларуска-літоўскія летапісы. 

Полацкі летапіс 

Старажытнейшы кіеўскі звод

Старажытны ноўгарадскі  летапіс

Старажытны ноўгарадскі  звод

Першы кіева-пячэрскі звод

Пячэрскі звод

Аповесць  мінулых гадоў (пач. Ад патопа) (852-1110) працягваецца =>

Кіеўскі летапіс (1118-1200) 

Галіцка-валынскі летапіс (13 ст, падзеі  1201—1292 рокаў) 

Кіева-Пячоркі  патэрык 

Летапіс вялікіх  князеў літоўскіх (канец 14 ст, храналагічна ад 1341 да 1432)

Хроніка Вялікага Княства  Літоўскага, Рускага  і Жамойцкага

Хроніка быхаўца (1ая палова 16 ст) 

Магілёўскі – 16 ст. – 1856 г.

Беларуска-літоўскі летапіс 1446 

Баркулабаўскі летапіс (гэта ўжо барока)

 
17.Прывядзіце прыклад рэальнай гістарычнай падзеі з “Летапісца вялікіх князёў літоўскіх”. 

Кейстут з Вітаўтам выступілі супраць Ягайлы

Ягайла пасадзіў Вітаўта ў цямніцу ў Крэве

Рускі князь  Васілій Дзмітрыевіч прыехал  да бацькі свайго Вітаўта (калі той  ўжо правіў ў ВКЛ) 

18.Прывядзіце 2 прыклады легенд з “Хронікі Быхаўца”. 

Легенда о Палемоне

По легенде основателем  рода был некий римлянин Палемон, родственник императора Нерона, который, спасаясь от жестокости императора с пятьюстами знатными семействами приплыл к устью Немана, а по Неману — до рек Дубисы и Юры. Здесь они поселились, назвав эту землю Жемайтией (низкой землей). Данную легенду немного развил Стрыйковский, который передвинул переселение на 401 год и объяснил его тем, что предки литовцев спасались от зверствАтиллы^[3]. Принято считать, что данная легенда была придумана в XV или в XVI веке с целью доказать происхождение литовцев от римлян и литовской государственности от римской^[4].

Авторы легенды  довольно плохо знали географию  Литвы и Белоруссии, поэтому в  ней встречается множество географических ошибок и несообразностей. Кроме  того, существовали многочисленные хронологические  проблемы, а также несоответствие с некоторыми другими источниками. Поскольку большая часть текста касается окрестностей города Новогрудок, легенда, скорее всего, возникла именно в этом городе^[5].

Легенда о Палемоне довольно широко рассматривалась в русской историографии. До публикации «Хроники Быховца» многие были уверены в том, что легенда сочинена Стрыйковским, хотя В. Н. Татищев обращал внимание на то, что некоторые элементы легенды имеются у ряда более ранних историков^[6]. В историчности легенды сомневались уже в XVIII веке. А Н. М. Карамзин писал, что известия о происхождении литовцев «баснословны и явно основаны на догадках»^[7].