Салық салудың экономикаға және әлеуметтік салаға әсері

Автор: Пользователь скрыл имя, 27 Января 2012 в 07:47, реферат

Краткое описание

Салық жүйесінің мазмұнын айқындау үшін салық жүйелерінің қалыптасу мәселелерін қарастырудың әртүрлі тәсілдерін салыстыру қажет. Көптеген авторлар салық салудың функционалды құрамын салық жүйелерінің концептуалды модельдерінде ашады. Салық жүйелерінің концептуалды модельдерінің маңызды сипаттамалар салық салудың мәселелерін шешудегі үш әртүрлі бағыттарын бөлуге мүмкіндік беріп отыр.

Оглавление

Кіріспе..............................................................................................................
Салық салудың экономикалық мазмұны.................................................

1.1 Теориялық негіздері.................................................................................
1.2 Функционалдық негізі..............................................................................
ҚР салық жүйесінің жағдайы.......................................................................

2.1 Салықтардың жіктелуі.............................................................................

2.2 Ықпал ету механизмі...............................................................................
Қорытынды...........................

Файлы: 1 файл

Салық салудың нарыққа және экон. әсері.doc

— 189.00 Кб (Скачать)

    ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ 

    ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БИЗНЕС ФАКУЛЬТЕТІ 
 
 
 

    ҚАРЖЫ КАФЕДРАСЫ 
 
 
 
 

    РЕФЕРАТ 

    Тақырыбы: Салық салудың экономикаға және әлеуметтік салаға әсері 
 
 
 

                                       

                                                           .

           

        Тексерген: Қаржы кафедраның меңгерушісі,

                                                                       э.ғ.к., доценті Ермекбаева Б.Ж. 

                                  Орындаған: 2 курс магистранты

                                                                            Саулембекова А.К. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

    АЛМАТЫ 2005 
 
 

    МАЗМҰНЫ: 

    Кіріспе.............................................................................................................. 

  1. Салық салудың экономикалық мазмұны.................................................
 

      1.1 Теориялық негіздері................................................................................. 

      1.2 Функционалдық негізі.............................................................................. 

  1. ҚР салық  жүйесінің жағдайы.......................................................................

     

      2.1 Салықтардың жіктелуі.............................................................................

     

      2.2 Ықпал ету механизмі............................................................................... 

    Қорытынды..................................................................................................... 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Кіріспе 

    Салық жүйесінің мазмұнын айқындау үшін салық жүйелерінің қалыптасу мәселелерін қарастырудың әртүрлі тәсілдерін салыстыру қажет. Көптеген авторлар салық салудың функционалды құрамын салық жүйелерінің концептуалды модельдерінде ашады. Салық жүйелерінің концептуалды модельдерінің маңызды сипаттамалар салық салудың мәселелерін шешудегі үш әртүрлі бағыттарын бөлуге мүмкіндік беріп отыр. Нарық экономикасына мемлекеттік араласуына қатынасын анықтайтын әлеуметтік-экономикалық процесстерін реттеу критериясына сәйкес бірігей тәсіл ретінде неоклассикалық бағыттағы өкілдері ұсынатын  салық жүйесін құрудағы нарықтық өзін-өзі реттеу принциптерін біріктіруге болады. Екінші тәсіл нарық экономикасының қызмет етуінің негізгі параметрлерін мемлекеттік реттеу приоритетіне негізделеді. Дәстүрлі тәсілдерінің негізгі кемшілігі мемлекеттің рөлін біржақты талдауына бағытталуы болып табылады. Жиырмасыншы жүзжылдығының 90-жылдарының басынан бастап экономикалық және әкімшілік ықпал ету механизмінің бірігуіне негізделген тұрақты дамуының теориясы дами бастады. Мұндай ұтымды өзарақатынасын іздеуі салықтық аясын реттеудің жетілдірудің негізгі міндеттерінінің бірі болып табылады. Бұл міндет техникалық және ұйымдастыру жағынан да өте күрделі болып келеді, себебі бір жағынан, әлеуметтік және экономикалық бағдармалар мен жобаларды мемлекеттік қаржыландыру мен инвестициялауды ұлғайтудың объективті қажеттілігі  бар, ал екінші жағынан- табыстарының көздерінің шектеулігі орын табады.

    Салық салудың мәселелерін шешудегі дамуының бағыттарын бөлу критериясына сәйкес салық жүйелерінің функционалдық көлемділігін анықтауына маңызды мән берілген.  Тауар-ақша қатынастарының дамыған сайын салық жүйесінің функцияларының құрылымы мен олардың өзара қатынасы өзгерді. Неоклассикалық өкілдерінің көзқарастарының негізінде салықтардың роліне мемлекеттік бюджеттің табыс көзі ретіндегі мәні жатады. Яғни мемлекеттік қазынаның қажеттіліктерін қанағаттандыру немесе фискалдық функцияның орындалуы қарастырылады. Ал неокейнсиандық бағытының өкілдерімемлекеттік реттеудің макроэкономикалық бағытын негіздеді және ұдайы өндіріс процессінде салықтардың рөлі мен функциялары туралы ойларды дамытты. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

  1. Салық салудың экономикалық мазмұны

    1.1 Теориялық негіздері

      Салық жүйесінің мәні мен рөлі, оның принциптері арқылы айқындалады. Қазіргі елдердің барлығының дерлік салық жүйесінің негізі, салык салу теориясының классигі - Адам Смиттің еңбектеріне сүйенеді. А. Смиттің пікірі бойынша, «салық - бүл жүктеме, сондықтан да мемлекет заң түрінде оның мөлшерін және төлеу тәртібін мұқият қарастыруы қажет. Мемлекеттің салықты жинау құны, мемлекеттің өмір сүру қажеттілігінен және оның жалпы қоғам мен жеке түлғалардың мүддесін қорғауынан келіп шығады».

    Арада біраз уақыт өткеннен соң, бүл  тізім салықтардың жеткілігімен және әрекеттілігімен (салыктар мемлекеттің  мүмкіншілігі мен объективті қажеттілігіне сәйкес қысқартылуы немесе ұлғайтылуы мүмкін), салық салу объектісі мен салым көзін таңдауымен, салымның бір реттілігімен толықтырылды.

    Аталып  өткен салық салу принциптері, Қазақстанның рыноктық құрылымдарына бейімделу кезіндегі жаңа салық жүйесін қальштастыру кезінде де ескерілген. Әсіресе бүл талаптарға 2001 жылдың 20-шы маусымында қабылданып, күшіне 01.01.2002 жылдан бастап енген «Салык және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының салық Кодексі де сәйкес келді.

    Жаңа  салық Кодексі салықты басқаруы мен өндіріп алуы бойынша, заңдылық актілер мәліметінің түжырымдамалық негіздері арқасында, жалпы әдістемелерге  біріктіріліп сәйкестендірілді. Содан  соң заңға біртіндеп, салық қүрылымдары  мен салық салу механизмін түзететін өзгерістер мен толықтырулар енгізіле бастады.

    А.Смитпен  қалыптасқан жалпы және әмбебап  сипаттағы принциптері Д.Рикардомен, А.,Вагнермен, Н.Тургеневпен, П.Самуэльсонмен, В.Твердохлебовпен, Т.Юткинмен дәлелденіп, толықтырылған. А.Венғермен төрт топқа біріктірілген, тоғыз принципі қарастырылған. Ол принциптердің негізіне классикалық қондырғылар мен бюджетті-шаруашылық бағыттары (ерекшеліктері, мүмкіншіліктері) негіз болған. Оларға мыналар жатады:

    I   топқа - салық салу принциптерін үйымдастыру;

    II   топқа - шаруашылық принциптері;

    III  топқа - этикалық принциптері;

    IV  топқа - техникалық-басқару принциптері.

    А.Венгер осылайша салық салу принциптерін жіктеген болса, ал Т. Юткин «салык салу жүйелеріне арналған принциптік қондырғылардың жалпы  кешенін екі жүйешІкке бөлді». Олар: Салық салуды жүзеге асыратын жалпы үлттық принциптері; ішкі үлттық принциптері [36].

    Дамыған батыс елдерінің ішіндегі Германияның  салық салу жүйесі мынадай негізгі  принциптерге сүйенген:

    -   салықтардың мүмкіншілігінше минималды болуы;

    -   минималды немесе, дәлірек айтатын  болсақ, оларды өндіріп алу шығындарының  да минималды болуы;

    -   салықтардың бәсекеге кедергі  жасамауы, біреуді мүмкіншілігінен  айырмауы;

    -   салықтардың қүрылымдық саясатқа  сәйкес болуы;

    -    бүл жүйенің қүрылымында жеке адам өмірі ескерілуі кажет. Салық салу барысында адам мемлекетке, өзінің жеке өмірін минималды

    түрде ашуы керек. Салық қызметкері салық  төлеуші жайлы мәліметтерді ешкімге  тарқатуға қүқы жоқ. Коммерциялық қүпияның сақталуына кепілдік беру .

    Салық жүйесінің принциптерін осылайша жіктей отырып, салық салудың мынадай жиынтық ережелеріне тоқталуға болады:

    1.  Классикалық      принциптері,      оларға:      әділеттілік,      теңдік, ыңғайлылық және айқындык;

    2.   Экономикалық-үйымдастырушылық принциптері, оларға:

    -    түрақтылық, салык заңының кері  әсер етуне жол бермеуі;

    -    әмбебап салық салуға, яғни классикалық  ережелерге үмтылуы;

    -    табысты қайта бөлуге таза  салық формаларын енгізу;

    -    салықты бір рет алуы;

    -    салық салу объектілерінің, ставкаларының бейтараптылығын, тазалығын сақтау;

    -    салық қүқығындағы барлық шаруашылық  субъектілері үшін салык ауыртпалығының  бірдейлігі;

    3. Құқықтық-    ұйымдастыру    принциптері    -    салық    жүйесінің біртүтастығы.

    Салық жүйесін калыптастырудың және оны сын көзбен саралау жағынан В. Твердохлебовтың еңбегіне көңіл аударуға болады. Оның ойынша: «салық салу принципінің ең маңыздысы болып - өндіргіш күштерді дамыту саналады». Өндіргіш күштерді дамыту - таза үлттық өнім көлемін өсірумен бейнеленеді. Осыған байланысты В. Твердохлебовтың ойын түйіндейтін болсақ, салық таза үлттық өнімнің абсалюттік немесе салыстырмалы өсуіне әсерін тигізуі керек, ал олай болмаған жағдайда, кері ықпалын тигізбеуі қажет .

    Қоғамның  мақсаты - ұлттық өнімді арттыру болғандықтан, бүл принципті жалпы алғанда, ешқандай қарсылығы жоқ сияқты, ал шын мәнісінде түптеп қарастыратын болсақ, салық өндіріс күшін арттыруға ықпалын тигізе алады, яғни халық шаруашылығының бір бөлігін үнемі алып отырады. Әрине, егерде мемлекеттің өзі көрсететін қызметтерінің бәрі тегін болса, онда ол шаруашылық үшін керемет жеңілдік болар еді. Бірақ та мемлекеттің қарулы күштерді, басқару аппараттарын ұстап түратынын естен шығармау қажет. Сондықтан да, өндіріс күшін дамыту үшін, мемлекет өзіне тиісті соманы алу шығынын азайтуға тырысуы керек. Демек, неғүрлым аз шығын жүмсауға болатын салық жүйесі, жалпы шаруашылықты дамытудың әрі тиімді, әрі оңтайлысы болып табылады.

    Қабылданған салық салу жүйесін қолдану үшін және оның объективтілігін арттыру  үшін заңдылық принциптердің атқаратын рөлі зор. Олар уәкілетсіз органдардьң жаңа салықтарды енгізуіне, салық ставкаларын көтеруіне, яғни жалпы салықтардың заңсыздық шараларына жол бермейді.

    Салық салу жүйесінің негізгі принциптерін калыптастырудың теориялық көзқарасын қорытындылайтын болсақ, салық жүйесінің жалпы бағыттары мен талаптарына жауап беретін, жалпы ғылыми принциптер мен логикалық өзара байланысты және салық салынатын объектінің дағдарыссыз дамуын қамтамасыз ететін түрақты даму теориясьшың принциптері мен өзіндік салық салу принциптеріне сүйенген жөн.

    Жоғарыда  аталып өткендей, республикамыздың экономикалық даму ерекшелігін көрсететін, салық  жүйесі мен принциптерінің түрғызылу  тәртібіне және жалпы ғылыми принциптерінің талаптарьша сәйкестендірілген ұлттық салық жүйесі - рыноктық қатынастарды дамытуға итермелейді. 

    1.2 Функционалдық негізі

      Мемлекеттің экономикаға араласу дәрежесі қоғам дамуының әрбір кезеңіндегі шешілетін нақты мақсаттары мен міндеттеріне байланысты. Бүл реттеудің қай түрін болмасын, экономикалық қатынастарды салық саясатының көмегімен бөлу және қайта бөлу қүрайды. Осы арқылы мемлекет экономика дамуының циклдік ауытқуларын жеңілдетеді, инфляцияға қарсы күрес жүргізеді, өндірістік және әлеуметтік инфрақүрылымды дамытады және әлеуметтік қақтығыстарды жеңілдетеді.  Мемлекет салық саясатын жүргізу барысында рентабелділік, қоғамдық көзқарас пен қажеттілік сияқты критерилерге өктемдік жасайды.

    Салықтың  экономикалық мазмүны олардың негізгі  функцияларымен сипатталады. Салықтың ең негізгі функциясы болып - фискалдық саналады. Бүл функция салықтардың табиғатымен бірге пайда болған, яғни мемлекеттің қалтасын (бюджетті) толтыру үшін, кәсіпорындар мен азаматтардың ақшалай табысының бір бөлігін эквивалентсіз, мәжбүрлеп алу негізінде толтыру. Салықтың осы функциясының арқасында мемлекеттің ақшалай коры пайда болады және мемлекет өмір сүруі мен ары карай қызметін атқаруы үшін материалдық жағдайлар жасайды. Фискалдық функция мемлекеттің экономиканы реттеудегі рөлін арттыру үшін, объективті алғышарттарын қүрастырады. Ал бүл өз кезегінде, салықтың экономикалық функциясына сәйкестендіріледі.

    XX ғасырдың бірінші жартысында дүниежүзілік қаржы ғылымында экономикалық саясаттың ең қуатты құралы ретінде, салық салудын реттеу функциясын пайдалану қажеттілігі пайда болды. Бүл көзқарастар А.И.Буковецк, П.П.Гензел, И.М.Кулишер, В.Н.Твердохлебовтың «шетел мемлекеттерінің салығы» (1926) атты монографиясында, П.В.Микеладзенің «Шетел мемлекеттеріндегі салық салу жүктемесі» (1928) атты кітабында, К.Ф.Шмелевтың «Салық салудың жүктемелік мәселелері» (1928), А.А.Тривустың «Салық - экономикалық саясаттың қүралы ретінде» (1925), В.В.Дитманның «Салықты аудару» (1930) атты еңбектерінде толық сипатталған.

Информация о работе Салық салудың экономикаға және әлеуметтік салаға әсері