Жаһандану, ғаламдану, әлемдік ауқымдану, глобализация

Тойып тамақтанбау, ашаршылық, өткір тапшылық, табыс көлеміндегі  алшақтық, қайыршылық, СПИД, сауатсыздықтың жағымсыз салдарын біліммен, демократиямен, "жасыл төңкеріспен", үкіметтік шаралармен, гендерлік сезімталдықпен, технологиялық алмасулармен, даму мақсатындағы үлкен көмектермен, әділ еркін сауда және халықаралық экономикалық саясатпен, қарыздарды қысқарту мен кешіру, үлкен адамгершілікпен жеңуге болады.

[өңдеу] Жаһандануға қарсы қозғалыс ("жаңа антикапитализм")

Жаһандану саясатына трансүлттық  корпорациялар және жетекші державалар бірлестіктерімен жүргізілетін жаңа әлемдік  тәртіп орнатуға түбегейлі, үзілді-кесілді  қарсы наразылықтың жаңа түрі. Жалпыға  ортақ маркетизация түжырымымен  неолиберализмді жаһандануға қарсылар өзінің басты идеялық-саяси дүшпаны  деп санайды. Жаһандануға қарсылардың  пікірінше, нарықтық диктаттың неолибералдық  саясаты, өндірістің көптеген үлттық салаларын  қүлдырауға әкеледі, үлттық кәсіптер мен  қолөнерді жояды, үлттық ауылшар-уашылық  мәдениетін күйретеді, елдердің азық-түліктік егемендігіне зиян келтіреді. Жаһандану  және неолиберализм қазіргі капитализм идеологиясының тығыз байланысты түжырымдары ретінде қаралады.Жаһандануға қарсылардың идеологтары - П.Бурдье, С.Джордж, Н.Клейн, Д.Бэкон, В.Шива, К.Ллойд, К.Харман, Л.Ларуш, Т.Кларк және т.б. Қозғалыстың идеялық және саяси негізін дамытуда анархизм мен анархиялық-синдикализм өкілдері - Н. Хомский, Ж. Бове көрнекті рөл атқаруда. Жаһандануға қарсы қозғалыс студенттік, кәсіподақтық, қүқық қорғаушылық, экологиялық, фермерлік одақтар, түтынушылар қүқын қорғау қоғамы, ғалымдар қауымдастықтары және т.б. әртүрлі қоғамдық үйымдарды біріктіреді. Онда ақпараттық-үйлестіруші орталықтардың кең желісі жүмыс жасайды, олар өз қызметін Интернет арқылы жүзеге асырады. Олардың ішінде:

1. "Destroy IMF" - Халықаралық валюта қорының жабылуын талап ететін халықаралық үйым;
2. "Friends of the Earth" - желілік экологиялық қауымдастық;
3. "Transnational" - Трансүлттық корпорациялармен күрес жүргізіп, олардың жүмысының қаншалықты зиянды екені жайлы ақпарат таратушы халықаралық үйым;
4. "Peoples Global Action" - Бүкіләлемдік сауда үйымы шеңберінде сауданың либерализациясына қарсы халықаралық үйым;
5. "Inpeg" - әртүрлі үйымдардың белсенділерінен қүралған, наразьшық акцияларын даярлаумен айналысатын, жаһандануға қарсылардың үйымдастырушы комитеті.

[өңдеу] Жаһандану үлгілері

Жаһандану процестері сүйенетін  негізгі қағидаттар мен тетіктер. Қазіргі әдебиеттерде жаһанданудың әртүрлі үлгілері талқыланады, бірақ  солардың ішінде жаһанданудың неолибералдық  және гуманистік-ноосфералық үлгілері ерекше назар аударады. Сыншылардың  пікірінше, неолибералдық үлгі, жаһанданудың жемісін өздері көретін трансүлттық  корпораңиялардың және дамыған елдердің мүдделерін жүзеге асырады. Нәтижесінде  байлар мен кедейлердің арасындағы алшақтық тереңдей бермек. Бүкіләлемдік банк мәліметтері бойынша, 2002 жылы жан  басына шаққандағы табысы жоғары және темен елдердің арасындағы айырмашылық  едәуір (сәйкесінше Жер шарының 15,6% түрғындарының табысы жеткілікті және 42% күнкөріс көзі темен). Жаһанданудың неолибералдық үлгісі өркениеттер қақтығысы және экологиялық апат қаупін күшейтеді. Жаһанданудың гуманистік-ноосфералық үлгісін жақтаушылардың пікірінше, жаһандану артықшылықтарын бүкіл адамзат мүддесі үшін қолдануға бағытталған. Ол үшін ТҰК-ны ғаламдық азаматтық қоғам және оның институттарының бақылауына беру керек, бүкіл әлемдік қауымдастық күшін кедейлікпен күреске, көптеген елдердің технологиялық артта қалушылығын жеңуге жұмылдыру керек.^[1]